सामाजिक सञ्जालमा ‘नेपाल सरकार र कोरिया सरकारबीच यस्तो सम्झौता भएको र भगिनी सम्झौता कायम गरेका स्थानीय तहले मन्त्रालयमा सम्पर्क गर्नू’ भन्ने बेहोराको पत्र प्रेसित भएको भेटिएपछि मन्त्रालयले यसबारे स्पष्टीकरण सार्वजनिक गरेको हो ।

‘यस विषयमा मन्त्रालयबाट कुनै निर्णय नभएको, मौसमी कामदारका विषयमा हालसम्म कुनै मितिमा कुनै पनि सूचना आह्वान नभएको तथा आधारहीन र तथ्यहीन विषयमा मन्त्रालयको लेटरहेड र छापको दुरुपयोग गरिएको हो,’ मन्त्रालयले भनेको छ ।

 सरकारको नेतृत्वकर्ता दल नेकपा एमालेका मुख्य सचेतक महेश बर्तौलाले संसद्ले बनाएको सरकारलाई बिचौलिया, दलाल र माफियाले बनाएको भन्न नमिल्ने बताएका छन् ।

आइतबार प्रतिनिधि सभाको बैठकमा नीति तथा कार्यक्रममाथिको छलफलमा भाग लिंदै उनले विपक्षीले सरकारमाथि अनावश्यक आरोप लगाएको बताए । खासगरी प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको अभिव्यक्तिप्रति उनको आपत्ति छ ।

‘म आग्रह गर्न चाहन्छु- यो सरकार यो संसद्ले बनाएको हो । संविधान बमोजिम यो सरकार संसद्ले बनायो’, उनले भए । तर, यसलाई विपक्षी दलको नेता प्रचण्डले अनावश्यक आरोप लगाएको उनको भनाइ छ । अगाडि भन्छन्, ‘तर, संसद्ले बनाएको सरकारलाई उहाँ (प्रचण्ड)ले हरेक पटक बिचौलिया, दलाल, माफियाले बनाएको भन्नुभयो ।’

यस्तो अभिव्यक्ति असंसदीय र अर्मयादित रहेको बर्तौलाले बताए । यो पूर्वाग्रहग्रसित अभिव्यक्ति भएको उनले बताए ।

विगतमा भन्दा छोटो र मिठो रहेको उनले बताए । नीतस तथा कार्यक्रममा कमा र फुलिस्टपसमेत नफेरिने भनेर कतिपयले टिप्पणी गरेको भन्दै उनले जवाफ फर्काए, ‘सरकारले कमा र फुलिस्टप समेत चलाउन नपर्ने गरी ल्याएको छ । यस निम्ति सरकारलाई धन्यवाद भन्न चाहन्छु ।’

आइतबार समितिका संयोजक नवराज सुवेदीको संयोजकत्वमा बसेको बैठकले सो दिनको प्रदर्शनमा सहभागी हुन उपत्यका बाहिरका जनतालाई पनि आह्वान गर्ने निर्णय गरेको हो ।

सोमबार बिहान काठमाडौंबाट हेलिकप्टरमार्फत दमौली आउने र त्यसपछि गाडीबाट रिस्ती पुग्ने कार्यक्रम रहेको जिल्ला प्रशासन कार्यालय तनहुँले जनाएको छ ।

सुरक्षा व्यवस्थामा विभिन्न निकायका सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिने जनाइएको छ ।

कुलपूजा कार्यक्रम सोमबार नै सम्पन्न हुने जनाइएको छ ।

हुम्लाको ताजाकोट गाउँपालिकाकी सपना शाहीले अहिलसम्म आफ्ना मनका कुरा कसैलाई नसुनाउने गरेको बताइन्। ‘…मेरो मनका कुरा अरुलाई सुनाउ जस्तो पनि लाग्दैन । म आफ्ना मनका कुरा म आफैलाई सुनाउछु । मभित्र एउटा जनावर छ । हामी प्रत्येक भित्र एउटा जनावर छ । यसले हामीलाई गाइड गरेको हुन्छ,’ उनले भनिन् ‘जबसम्म हामीले यसलाई गाइड गर्दैनौ यसले हामीलाई सही मार्ग दिन सक्न । त्यसैले म सकारात्मक भावका साथ मेरा मनका कुरा म आफैँलाई सुनाउँछु ।’

उत्तरी नाम्खा गाउँपालिकाकी लामु तामाङले भने आफ्नो मनभित्रको कुरा आमालाई सुनाउने गरेको सुनाइन् । ‘सर्वप्रथम आफ्नो मनको कुरा ममीसँग सेयर गर्छु । तर सबै कुरा सेयर गर्न सकिदैन । डिटेलमा सेयर त आफैसँग गर्छु । अहिलेसम्म अन्य साथीहरूसँग मनका सबै कुरा सेयर गर्दिनन् । मेरा मनका कुरा सबैले सुनिदिउन जस्तो पनि लाग्दैन,’ उनले भनिन् ।

हुम्लाकै खार्पुनाथ गाउँपालिकाकी रश्मी परियार पनि छोरी सम्मेलनमा आफ्ना कुरा सुनाउन आएकी थिइन्। उनले आफूलाई समाजबाट जातकै कारण भोग्नु परेको विभेदले पिरोल्ने गरेको सुनाइन् ।

‘हाम्रो गाउँमा जातीय छुवाछूत निकै छ । मान्छे मरेपछि तिमीहरू तल्लो जातले छुनु हुँदैन भन्छन् । हामी जस्ता गरिबलाई हेपिन्छ,’ उनले भनिन् । आफूहरूलाई जातकै आधारमा विभेद गरिदा अपहेलित हुनुपरेको दुखेसो परियारको छ । जातीय विभेद आफूलाई मन नपर्ने उल्लेख गर्दै उनले नाम पछाडिको थरले जतातै विभेद भोग्नु परेको गुनासो गरिन । उनले पनि महिनावारीको विभेदबाट थिचिएको अनुभुति सुनाइन्।

सर्केगाड गाउँपालिकाकी आस्था शाहीको मनमा महिनावारी गहिरो गरी बसेको छ । महिनावारी नियमित प्रक्रिया हो भन्ने त उनलाई थाहा छ, तर परिवार र समाजको स्वीकार्यका अघि उनको डेग चलेको छैन ।  उनलाई आफ्ना बाबु आमाबाट टाढा भएर शिक्षा लिनु बाध्यता पटक्कै मन परेको छैन । परिवारसँगै बसेर शिक्षा लिन नपाउने अवस्थाले निकै पिरोल्ने गरेको अुनभूति शाहीको छ । आफ्ना परिवारसँगै बसेर उच्च शिक्षा लिन पाए हुन्थ्यो भन्ने उनको मनमा लाग्छ ।

‘विकास हरेक सूचकाङ्कमा पछाडि परेको हुम्ला । पढाइ राम्रो हुँदैन । तीन चार महिना मात्रै पढ्न पाइन्छ । एसईई पास भएपछि सदरमुकाम आउदा पढ्न निकै समस्या हुन्छ । गाउँको पढाइ र सदरमुकाम (शहर)को पढाइमा निकै फरक हुन्छ,’ उनले भनिन् । एसईई सकेपछि सयमा ९० प्रतिशत विद्यार्थी घर छाडेर शहर जान बाध्य हुनुपरेको उनले बताइन्।

‘आफ्ना बाबुआमालाई छोड्दा बुवाआमालाई एकातिर दुख, छोरा-छोरीलाई उता दु:ख । मेरो छोरा/छोरी पढ्छन्, प्रगति गर्छ भन्ने आशमा बुवाआमाले आँखामा आशु निकालेर सहर पठाउछन् । तर बिडम्बना हामी गाउँका सरकारी विद्यालयमा पढ्छौ, त्यहाँको पढाइ र यहाँको पढाइमा आकाश पाताल फरक हुन्छ । सरकारी विद्यालयमा हामीलाई अंग्रेजीको आधारभूत सिपसमेत हुँदैन । यता आयो हामीलाई बुझ्नै गाह्रो हुन्छ । यसले हामीलाई निकै समस्या हुने गरेको छ । कहाँ पढ्ने ? कसरी पढ्ने ? भन्नेमा अन्योल हुन्छ,’ शाहीले आफ्ना मनका कुरा व्यक्त गर्दै भनिन् ।

यस्तै, सिमिकोट गाउँपालिकाकी सञ्चिता भण्डारीले बालविवाहका कारण कयौँ छोरीहरूको भविष्य अन्धकारमा धकेलिने अवस्था रेहेको सुनाइन्। उनीहरू मात्रै होइन ‘छोरीका मनका कुरा’ शत्रमा सहभागी हुम्लाका आठै जना किशोरीका भित्रि मनका कुरा एकै खालका थिए । उनीहरूको साँझा समस्या भनेकै बालविवाह र छोरीमाथिको चरम विभेदले कर्णालीमा छोरीहरू अझै असुरक्षित नै छन् भन्‍ने थियो ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार विकासको अभावले उनीहरू राज्यका आधारभूत सेवाबाट बञ्चित थिए नै, प्रथाजनित हानिकारक सामाजिक संस्कारको शिकारसमेत बनेको तितो यथार्थबाट गुज्रिरहेका छन् । २१औं शताब्दीको यो शिक्षित समाजमा अझै पनि कर्णालीका छोरीहरू जातीय विभेद र छाउपडी प्रथाविरुद्ध संघर्ष गर्नुपर्ने बाध्यतामा छन् ।

उक्त सत्रमा हुम्लाको अदानचुली गाउँपालिकाका सविना विष्ट, सर्केगाड गाउँपालिकाका आस्था शाही, सर्केगाड गाउँपालिकाकै नविना शाही, चंखेली गाउँपालिका भावना शाही, ताजाकोट गाउँपालिकाका सपना शाही, खार्पुनाथ गाउँपालिकाका रश्मी परियार र नाम्खा गाउँपालिकाका लामु तामाङ आफ्ना मनका कुरा सुनाउन प्रदेशको मुकाम वीरेन्द्रनगर झरेका थिए ।

श्री ज्योति फाउण्डेशन र कर्णाली प्रदेश सरकारको सामाजिक विकास मन्त्रालयको आयोजनामा शनिबारदेखि छोरी सम्मेलन जारी छ । कर्णालीमा पहिलो पटक आयोजना गरिएको सम्मेलनमा कर्णालीका ७९ वटै पालिकाकाबाट झण्डै दुई दर्जनबढी छोरीहरू सहभागी छन् ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले संसद्‌मा कर्णालीको मार्सी चामलको चर्चा गरेका छन् ।

आइतबार प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदहरूले उठाएको प्रश्नको जवाफ दिन रोस्ट्रममा पुगेका प्रधानमन्त्री ओलीले मार्सी चामलको चर्चा गरेका हुन् ।

‘चन्दननाथमा एयरपोर्ट नै छ । अगाडिदेखि त्यहाँ सन्त चन्दनाथले मार्सी चामल ल्याएर अहिले मार्सी चामल व्यापकै रुपमा चर्चित पनि छ,’ प्रधानमन्त्री ओलीले भने, ‘कर्णाली, जुम्लाको मार्सी चामल । मैले पनि कर्णालीको मार्सी चामल चाखेको कुरा यहाँहरूलाई जानकारी नै छ ।’

प्रधानमन्त्री ओलीले मार्सीबारे संसद्‌मा आफ्ना कुरा राख्दैगर्दा हाँसाको फोहोरा छुटेको थियो ।

नेकपाकालिन बेलामा प्रधानमन्त्री ओली र नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले विवादित व्यवसायी दुर्गा प्रसाईंसँगै बसेर मार्सी चामलको भात खाएको तस्वीर बाहिरिएको थियो ।
उक्त तस्वीरबारे अहिले पनि बेला बेलामा चर्चा हुने गरेको छ ।

त्यस्तै, उनले कर्णालीमा केही भएको छैन भन्नु ठिक नभएको जिकिर गरे ।

‘आज कर्णाली कसैलाई मन लागेर केही पनि भएको छैन भन्नु बेग्लै कुरा हो । म दर्जनौं कुरा यहीँबाट ठूला ठूला कुरा भन्न सक्छु,’ प्रधानमन्त्री ओलीले भने, ‘र, कर्णालीमा यार्सागुम्बा मात्रै होइन, गुछि च्याउजस्ता, ताप्लेजुङदेखि हुम्लासम्म गुछि च्याउ पाइन्छ ।’