कर्णाली प्रदेशका मुख्यमन्त्री यामलाल कँडेलले नेपालमा जेन‐जी समूहले गरेको आन्दोलनका क्रममा सृजित परिस्थितिलाई सामान्यकृत गर्न सबैको भूमिका अपरिहार्य रहेको बताएका छन् । आइतबार पत्रकार भेटघाटको आयोजना गदै मुख्यमन्त्री कँडेलले यो बेलाको विषम परिस्थितले सिर्जना गरेको अवस्थालाई सामान्यकृत गर्नतर्फ हामी सबै एकजुट हुनुपर्ने औंल्याए । यसका लागि कोही पनि विचलित नभई अघि बढ्न आग्रह गर्दै उनले कर्णाली प्रदेश सरकार पनि यही कुरामा प्रतिबद्ध रहेको बताए ।
उनले नेपालमा जेन–जी समूहको आन्दोलनका विषय उपयुक्त र जनप्रिय भएकाले आफू सहमत रहेको बताए । तर आन्दोलनका क्रममा घटेका घटनाले आन्दोलनका नाममा केही समूहले प्रतिशोध साँध्ने काम गरेको महसुश आफूले गरेको मुख्यमन्त्री कँडेलले बताए ।
‘आन्दोलनका क्रममा जुन खालका घटना भए ती परिपूर्तिका लागि भन्दा पनि आकर्षणका लागि गरिएको अवस्था थियो, देशलाई अर्कै दिशातिर लिनेगरि आन्दोलनका नाममा घुसपैठ गरेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘आन्दोलनपछि धेरै कुरा तत्काल सम्हाल्न सकिने अवस्था रहेन, विगतमा हामीले पनि आन्दोलनकारी नै भएर आन्दोलनकै बलबाट लोकतन्त्र ल्याएका हौं, त्यो इतिहासमा यसरी सम्पत्ति तहसनहस भएको थिएन ।’
अहिलेको जेनजीका नाममा भएको आन्दोलनमा नेपाली भनेर चिनाउने इतिहास, अभिलेखहरु तहसनहस गर्नु इतिहासकै लागि दुखदायी भएको उनले बताए । सुशासन, भ्रष्टाचारको अन्त्य जस्ता जे माग राखेर आन्दोलन गरिएपनि यसको प्रकृति हेर्दा भने आन्दोलनले सीमा नाघेको उनको भनाई छ ।
‘जेनजीको आन्दोलनका क्रममा कतिपय षड्यन्त्रकारीहरुले घुसपैठ गरेर सार्वजनिक र व्यक्तिगत सम्पत्तिमा क्षति र लुटपाट गरेको देखिन्छ, आन्दोलन भोलिका दिनमा पनि होलान्, तर यही अवस्था रह्यो भने देश कहाँ पुग्छ भन्ने कुराको पनि हेक्का राख्न सबैले जरुरी छ,’ मुख्यमन्त्री कँडेलले भने, ‘अहिलेको आन्दोलनमा प्रतिशोध साट्नेहरुको घुसपैठ भएको हो, उनीहरुले यो आन्दोलनलाई प्रतिशोध साँध्ने उपयुक्त मौकाका रुपमा लिएका थिए ।’
माओवादीले विगतमा गरेको १० बर्षे सशस्त्र द्वन्द्वको बेलाभन्दा धेरै क्षति यो दुई दिनको आन्दोलनमा क्षति हुनुले व्यक्ति र व्यक्ति सम्बद्ध संस्था लक्षित समूहको घुसपैठ स्पष्ट देखिएको कँडेलले बताए । उनले आन्दोलनका नाममा देशलाई उठ्नै नसक्नेगरि विनास गर्न खोजिएको बताए । देशमा माओवादी, काँग्रेस, एमालेका पार्टी कार्यालय घुसपैठ गर्ने समूहको निशानामा परेको उनको भनाई छ । ‘यो दलीय व्यवस्थामा दल कमजोर हुँदा देश पनि कमजोर हुन्छ भन्ने कुरा आन्दोलनमा होमिनेहरुले बुझेनन्, यसले पनि जेनजीको मात्र आन्दोलन यो थिएन, प्रतिशोध साँध्नेहरुको घुसपैठ अझ बलियो थियो भन्ने स्पष्ट देखिन्छ ।’ उनले भने ।
अहिलेको आन्दोलनको नाममा भएको घुसपैठले सार्वजनिक र निजी सम्पत्तिको क्षतिसँगै देशको संविधानलाई नै घायल बनाईएको उनले बताए । ‘यही आन्दोलनका नाममा भएका घुसपैठले आज हामीले बनाएको संविधान नै घायल अवस्थामा पुगेको छ, अहिलेसम्म यति धेरै आन्दोलन भए, ती आन्दोलनमा जेलबाट कैदीहरु बाहिर आएनन्,’ उनले भने, ‘तर यो आन्दोलनमा कैदीहरु कारागारबाट निस्कने र पुनः अदालतमै फर्किने अवस्थाको समेत सिर्जना भयो ।’
यो आन्दोलनका बेला सुरक्षा निकाय कति कमजोर भएछन् भन्ने स्पष्ट देखिएको मुख्यमन्त्री कँडेलले बताए । सुरक्षा निकायलाई परिस्थितिले कमजोर बनाएको उनले औंल्याए । सुरक्षा निकायलाई कमजोर पारिएकै कारण देशको गर्विलो इतिहास बोको सर्वोच्च निकाय सिंहदरबार र शितलनिवास नै नरहने अवस्था सिर्जना भएको उनले बताए ।
आन्दोलनका क्रममा कर्णाली प्रदेशमा सिर्जना भएको अवस्था र क्षतिका विषयमा आफूले प्रदेश सरकारका मन्त्री, कर्मचारी, सुरक्षाकर्मीहरुसँग वैठक गरेर बुझेको मुख्यमन्त्री कँडेलले जानकारी दिए । प्रदेशको पनि क्षतिको मूल्याङ्कन गर्न समिति बनिसकिएको उनले जानकारी दिए । ‘यो अवस्थामा देशभरको चासोको विषय भएकाले सबै निकायले आ–आफ्नो तहमा समिति गठन गरेका छन्, हामीले सुर्खेत जिल्ला प्रशासनले बनाएको समितिसँग समन्वय गरी काम गर्नेगरि बनाएका छौं,’ उनले भने, ‘आवश्यक कारबाहीका लागि सिफारिस गर्ने कुरा छँदैछ ।’
कर्णाली प्रदेश सरकारल मुख्यमन्त्री तथा मनित्रपरिषदको कार्यालयमा कार्यरत उपसचि कृष्णप्रसाद खरेलको संयोजकत्वमा समिति बनाएको हो । यसअघि जिल्ला प्रशासन कार्यालय सुर्खेतले सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी डिलबहादुर कार्कीको संयोजकत्वमा क्षतिको मूल्याङ्कन गरी कार्यविधि बनाउन समिति गठन गरेको छ ।
भदौ २३ र २४ गते देशभर भएको जेन–जी समूहको आन्दोलनका क्रममा दशेभर विभिन्न क्षेत्रमा सार्वजनिक तथा व्यक्तिगत सम्पत्तिमाथि ठूलो क्षति पुगेको छ । राजनीतिक दल सम्बद्ध तथा जनप्रतिनिधिहरुको घरलाई लक्षित गर्दै व्यक्तिगत सम्पत्तिमा क्षति पु¥याईएको छ ।
आन्दोलनकारीले वीरेन्द्रनगरमा रहेका सार्वजनिक र व्यक्तिगतसहित ३६ वटा संरचनामा ठूलो क्षति पु¥याएका छन् । जिल्ला प्रहरी कार्यालयका अनुसार व्यक्तिका घर ७, राजनीतिक दलका पार्टी कार्यालय ४, प्रदेश सरकारका संरचना ५, संघ र स्थानीय तहका कार्यालयहरु १९, बैंकको संरचना १ वटा गरी ३६ वटामा क्षति पुगेको छ ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतका प्रवक्ता डिएसपी मोहनजंग बुढथापाका अनुसार कर्णाली प्रदेश सरकारका संरचनाहरुमा मुख्यमन्त्री कार्यालयमा आगजनीबाट आंशिक क्षति भएको छ । मुख्यमन्त्रीको सरकारी निवासमा तोडफोड र आगजनीले पूर्णरुमा क्षति पुगेको छ । कर्णाली प्रदेश सभा सचिवालय तथा संसद भवन र प्रदेश लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा आगलागी र तोडफोडबाट पूर्ण क्षति पुगेको छ । मुख्यन्याधिवक्ताको कार्यालयमा आशिक क्षति पुगेको डिएसपी बुढथापाले जानकारी दिए ।
वीरेन्द्रनगर–७ मा रहेको नेपाली काँग्रेसका उपसभापति पूर्णबहादुर खड्का, उनका भाई डा. डम्बर खड्का र विष्णु खड्काको घरहरुमा तोडफोड र आगलागीबाट पूर्णरु क्षति भएको छ । वीरेन्द्रनगर–८ मा रहेका मोयर मोहनमाया ढकालको घरमा आगलागी र तोडफोडबाट आंशिक क्षति पुगेको छ भने मुख्यमन्त्री यामलाल कँडेलको वीरेन्द्रनगर–४ मा रहेको घरमा पूर्ण क्षति पुगेको छ । वीरेन्द्रनगर–४ मा रहेको उपमेयर निलकण्ठ खनालको घरमा पनि आगलागी र तोडफोड गर्दा आंशिक क्षति पुगेको छ । विष्णु खड्काको वीरेन्द्रनगर–१० मा रहेको पेट्रोल पम्पमा पनि आंशिक क्षति भएको छ ।
वीरेन्द्रनगरमा रहेका नेकपा एमाले, नेपाली काँग्रेस, नेकपा माओवादी केन्द्र र राष्ट्रिय जनमोर्चाको पार्टी कार्यालयमा तोडफोड र आगजनीले पूर्णरुपमा क्षति पुगेको छ ।
वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाको कार्यालयमा आन्दोलनकारीले तोडफोड गर्दा आंशि क्षति पुगेको प्रहरीले जनाएको छ । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको कार्यालयमा पनि आंशिक क्षति पुगेको छ । नापी कार्यालयमा पूर्णरुपमा क्षति पुगेको छ । उच्च सरकारी वकिल कार्यालयमा सामान्य र सिटी हलमा आंशिक क्षति पुगेको छ ।
वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाका वडा नम्बर २, ३, ४ र ६ कार्यालयहरुमा आगलागी र तोडफोड हुँदा पूर्णरुपमा क्षति भएको प्रहरीले जनाएको छ । वडा नम्बर १, ७, ८, ९, १० र ११ कार्यालयहरुमा आंशिक क्षति पुगेको डिएसपी बुढ्थापाले जानकारी दिए । यस्तै, वीरेन्द्रनगर–४ मा रहेको रेडक्रस र हिमाली पुस्तकालय, भेरी बबई डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना, जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, सुर्खेत उपत्यका खानेपानी संस्थाको कार्यालयमा पनि आन्दोलनकारीले ढुंगामुढा गर्दा आंशिक क्षति पुगेको उनले बताए । प्रदेश सभाको गेटमा राखिएको एनआइसी एसिया बैंकको एटीएममा आन्दोलनकारीले पूर्ण क्षति पु¥याएका छन् ।

कृषकलाइ अनुदानमा वितरण गर्नुपर्ने युरिया मल एक विक्रेता सहकारीले निजी स्टोरलाई विक्री गरेको पाईएको छ । कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड सुर्खेतले उक्त निजी विक्रेतालाई वितरण गरिएको मल जफत गरी प्रहरीलाई बुझाएको छ ।

दैलेखको गुराँस गाउँपालिकाका कृषकहरुलाई अनुदानमा मल वितरण गर्नेगरीअनुमति पाएको सुनगाभा साना किसान कृषि सहकारी संस्था लिमिटेडले वीरेन्द्रनगरमा रहेको निजी मल विक्रेता पसललाई सरकारबाट पाएको मल वितरण गरिदिएको हो । उक्त सहकारीको ठेगाना गुराँस गाउँपालिका ६ रहेको छ ।
कृषि सामग्री लिमिटेडको विक्रेता रहेको उक्त सहकारीले गुराँस गाउँपालिकाका केही क्षेत्रमा कृषकहरुलाई अनुदानमा मल वितरण गर्नेगरि अनुमति पाएको थियो । तत्काल उक्त सहकारीले कम्पनीबाट पाएको ९० बोरा मल निजी पसललाई विक्री गरेको सूचनाका आधारमा जफत गरिएको हो ।
कम्पनीले जफत गरी प्रहरीलाई बुझाएको मल कम्पनीलाई नै बुझाईएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतका प्रवक्ता डिएसपी मोहनजंग बुढथापाले जानकारी दिए । ‘उहाँहरुले हामीलाई बुझाएको मल फिर्ता गरेका छौं, थप कारबाही प्रक्रिया कम्पनीले नै गर्नुपर्छ ।’ उनले भने ।

उक्त जफत गरिएको मलको विषयमा निर्णय गर्न प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेतृत्वको समितिले निर्णय गरी आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका एक कर्मचारीले जानकारी दिए ।