नक्कली विवाह गराएर ठगी गरेको कसुरमा दुई जना पक्राउ परेका छन् । आमा, बाबु र छोरी बनेर पुरुषसँग विवाह गराउने र विवाहपश्चात गरगहना तथा नगद लिएर भाग्ने गरेको उजुरी परेपछि दुई जनालाई पक्राउ गरिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले जनाएको छ ।
उक्त कसुरमा दैलेख घर भई वीरेन्द्रनगर–१० सुर्खेत बस्ने ४० बर्षीय गोपाल विका र अछामको तुर्माखाँदगाउँपालिका–३ घर भई हाल वीरेन्द्रनगर–१० बस्ने ३८ बर्षीया भविसरा रास्कोटी मगर पक्राउ परेका हुन् । गोपाल वीरेन्द्रनगरमा सदाशंकर होटलका सञ्चालक पनि रहेको सुर्खेत प्रहरी प्रवक्ता डिएसपी मोहनजंग बुढथापाले जानकारी दिए ।
‘सामाजिक सञ्जाल फेसबुक लगायतका माध्यमबाट जोडिएर नक्कली आमाबुवा तथा छोरी बनेर ठगी गर्ने मनसायले पुरुषसँग विवाह गर्ने, विवाहपश्चात बेहुलीले नगद तथा गरगहना लगेर वेपत्ता हुने गरेको पाईयो,’ डिएसपी बुढथापाले भने, ‘प्रहरीलाई आएको सूचनाका आधारमा अनुसन्धान गर्दा फरकफरक मितिमा विभिन्न पुरुष व्यक्तीसँग एउटै महिलालाई विहे गराई ठगी गरेको भेटिएको छ ।’
पक्राउ परेका दुवै जनामाथि आपराधिक लाभ तथा ठगी कसुरमा म्याद थप गरी आवश्यक अनुसन्धान भईरहेको उनले जानकारी दिए ।

कर्णाली प्रदेशको स्वास्थ्य सेवा निर्देशनालयले आँखामा लाग्ने ‘शापू’ रोगबाट बच्ने उपाय अपनाउन आग्रह गरेको छ । बिहिबार निर्देशनालयले आयोजना गरेको सञ्चारकर्मी तथा सरोकारवालासँगको अभिमुखीकरण कार्यक्रममा आँखासम्बन्धि रोगका चिकित्सकहरुले शापूबाट बच्न सुतेको समयमा सेतो बत्ती नबाल्न र झुल लगाएर सुत्न आग्रह गरेका छन् ।
शापू रोगले छोएमा र समयमा उपचार हुन नसकेमा मानिसको आँखाको दृष्टि नै गुम्ने हुँदा यसबाट बच्न अधिकतम उपाय अपनाउनुपर्ने सरोकारवालाले जोड दिएका छन् । नेपालका मध्यपहाडी क्षेत्रमा यो रोगको जोखिम रहेको निर्देशनालयले जनाएको छ ।
‘शापू’ रोग मानिसको आँखासँग सेतो पुगलीको संशर्ग हुँदा लाग्ने गर्छ । हालसम्म सेतो पुतीले (मोथ) लाई शापू रोगको प्रमुख कारकका रुपमा लिईएको छ । कतिपय अवस्थामा भने सेतो पुतलीको संशर्गमा नआएका मानिसहरुमा पनि यो रोग देखा पर्ने गरेको छ । अन्य जिवाणु वा विषाणुका कारण पनि यो रोग लाग्ने गरेको अध्ययनले देखाएको छ ।
शापू एक दृष्टिनासक रोग हो । यो प्राय बर्षा याम सकिन लाग्दा भदौदेखि मंसिर महिनासम्म मानिसमा देखिने गरेको छ । यो रोगको लक्षण् देखिएको २४ देखि ४८ घण्टासम्म उपचार हुन नसके आँखाको दृष्टि गुम्ने खतरा अत्याधिक हुन्छ ।
एक्कासी एउटा आँखा रातो हुने, आँखामा चिप्रा नलाग्ने, उज्यालोमा हेर्न नसकिने, आँखाको दृष्टिमा तत्कालै कमी हुने, आँखा दुख्ने, उपचारमा ढिलो हुँदा कालो नानीमा सेतो धब्बा देखिनु शापू रोगका लक्षणहरु हुन् । यी लक्षण देखा पर्नेवित्तिकै अस्पताल वा नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा पुग्नुपर्ने चिकित्सक बताउँछन् ।
सुर्खेत आँखा अस्पतालमा कार्यरत डा. आकांक्षा रानाका अनुसार यो रोग ५० बर्षअघि सन् १९७५ मा पत्ता लागेको हो । यो रोगको असर बढीजसो बालबालिकामा देखिने गरेको उनले बताईन् । नेपालमा यो रोगको गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा हालसम्म देखिएको उनले जानकारी दिईन् ।
ॅकेस अस्पतालसम्म नआएर हो वा अन्य कुनै कारणले हो कर्णालीमा भने तत्काल प्रभाव देखिएको छैन,’ डा. रानाले भनिन्, तर यसको जोखिम भने सबै मध्यपहाडी क्षेत्रमा हुन्छ, त्यसैले समयमै रोकथामको उपाय अपनाउनुपर्छ ।’
उनका अनुसार यो रोगको प्रभावलाई अध्ययन गर्दा एक बर्षको फरकमा देखिने गरेको छ । यो रोगको प्रमुख कारकका रुपमा रहेको सेतो पुतली रातिको समयमा बढी सक्रिय हुने हुँदा झुल लगाएर, बत्ति निभाएर सुत्नुपर्ने उनी बताउँछिन् । सन् २००३ को प्रतिवेदनअनुसार यो रोग लागेका मानिसको उपचार पद्धतिमा अपरेशन बढी प्रभावकारी भएको
देखिन्छ ।

प्रतिवेदनअनुसार अपरेशन विधिबाट ५० प्रतिशत बिरामी निको भएको उनले बताईन् । सन् २०१० को अर्को प्रतिवेदनअनुसार औषधि विधिबाट ३३.३ प्रतिशत शापू रोगका बिरामीको उपचार सफल भएको डा. रानाले जानकारी दिईन् ।
शापूको रोकथामका लागि सेतो पुतलीको संशगबाट टाढा रहने, धेरै उज्यालो र सेतो बत्ती नबाल्ने, रातिमा झ्यालढोका बन्द गरेर सुत्ने, सम्भव भएसम्म झ्याल तथा ढोकामा जाली लगाउने, सुत्ने कोठामा बत्ती निभाएर वा मधुरो बत्ती बालेर सुत्ने
गर्नुपर्छ ।
समयमै उपचार पाए निको हुने यो रोगले उपचारमा ढिलाई भए आँखाको दृष्टि गुम्ने वा आँखा सुकेर जाने सम्भावना बढी हुन्छ । यस्तो रोगको शंका लागेमा आफूखुशी औषधि वा जडीबुटीको प्रयोग नगर्न चिकित्सकहरुले सुझाव दिएका छन् ।

कर्णाली प्रदेश सरकारको पर्खाल लगाउने निर्णयविरुद्ध उच्च अदालत सुर्खेतमा रिट परेको छ । बुधबार सार्वजनिक सरोकार राख्ने अधिवक्ता र मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयमा कानुन संकाय अध्ययनरत विद्यार्थीले पर्खाल लगाउने निर्णयका विरुद्ध उच्च अदालतमा रिट दायर गरेका हुन् ।
अन्तरिम आदेशसहितको उत्प्रेषण परमादेश लगाउन आज्ञा जारी गरिदिन माग गर्दै उनीहरुले रिट दायर गरेका हुन् ।

अधिवक्ता प्रकाशबाबु ऐडी, मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय कानुन संकाय अध्ययनरत गोपालबहादुर ऐडी र दीपक बुढाथोकीले उच्च अदालतमा रिट दायर गरेका हुन् । उनीहरुले कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय, भौतिक पूर्वाधार तथा सहरी विकास मन्त्रालय, पूर्वाधार विकास निर्देशनालय, वीरेन्द्रनगर नगरपालिका र सुर्खेत उपत्यका नगर विकास समितिलाई विपक्षी बनाएर रिट दायर गरेका हुन् ।
संविधानप्रदत्त नागरिकको मौलिक हक तथा नागरिक अधिकारका दृष्टिकोणले सरकारको पर्खाल लगाउने विषय सामूहिक हकहित र सरोकारको विषय भएकाले उक्त विषयमा रिट दायर गरिएको निवेदकले उल्लेख गरेका छन् ।सरकारको सार्वजनिक क्षेत्रमा पर्खाल लगाउने निर्णयले कर्णालीवासी नागरिकलाई मौलिक हक उपभोग गर्नबाट बञ्चित गर्ने अवस्था सिर्जन भएकाले उक्त कार्य हुन नदिन रिट हालिएको उल्लेख गरेका छन् ।
ॅनागरिकको मौलिक हकअधिकारसँग सम्बद्ध कानुनी व्यवस्थालाई नजरअन्दाज गरी कर्णाली प्रदेश सरकारले २५ करोड लागतमा २.५ किलोमिटर लामो पर्खाल निर्माणको कार्य अगाडि बढाई नागरिकको स्वतन्त्रतापूर्वक सहज तवरबाट सेवा लिनपाउने हकको मान्यतालाई निषेध गरेको छ, यो पर्खाल निर्माण गर्ने व्यवस्थाले राज्यका ठूला पदमा आसिन व्यक्तिहरु र नागरिकबीचको सेवा प्रवाहमा ठूलो विभेद सिर्जना गर्नेछ,’ रिट निवेदनमा भनिएको छ, ॅसार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षाको लागि ट्राफिक व्यवस्थापन, सिसीटिभी क्यामरोको प्रयोग, सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति जस्ता अन्य आधुनिक र कम बाधक उपायहरुको विकल्प हुँदाहुँदै पनि कर्णाली प्रदेश सरकारको पर्खाल लगाउने निर्णय रचनात्मक र जनतामैत्री सेवा प्रदान नभई नागरिकका मौलिक हक हनन् हुने स्पष्ट देखाउँछ ।’
प्रदेशको भौीतक पूर्वाधार निर्देशनालयले पर्खाल लगाउन जारी गरेको ठेक्का प्रक्रिया अदालतको उत्प्रेषण आदेशले बदर गर्न निवेदकले माग गरेका छन् । ॅनिर्देशनालयको टेन्डर तथा सरकारको निर्णयलाई उत्प्रेषणको आदेशले बदर गरी आम नागरिकको दैनिक आवागमनमा बाधा, अवरोध सिर्जना हुनेगरि पर्खाल निर्माण लगायतका कुनै पनि कार्य नगर्नु, नगराउनु भनी विपक्षीहरुका नाममा परमादेशको आदेश जारी गरीपाउँ ।’ निवेदनमा भनिएको छ ।
कर्णाली प्रदेश सरकारले प्रस्तावित मन्त्रालय भवनस्थल र केही महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालयहरुलाई भित्र पारेर पर्खाल लगाउने योजना कार्यान्वयनका लागि अघि बढाएको छ ।
सरकारी कार्यालयमा नागरिकलाई प्रवेशमा अवरोध हुनेगरि प्रदेश सरकारले २.५ किलोमिटर वरिपरि पर्खाल लगाउने योजनालाई ॅप्रदेश गौरवको योजना’ भनेको
छ ।
यो पर्खाल निर्माणका लागि भौतिक पूर्वाधार निर्देशनालयले गत असार २७ गते सूचना जारी गरेको थियो । सूचनापछि ३० भन्दा बढी निर्माण कम्पनीहरुले प्रस्ताव दर्ता गराएका छन् । यो आयोजना सम्पन्न गर्न सरकारले चालु आर्थिक बर्षको बजेटबाट २५ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ ।
नागरिकले दैनिक सेवाका लागि पुग्ने वडा कार्यालय, प्रहरी, अदालत तथा सार्वजनिक क्षेत्रमा समेत सहज आउजाउ गर्न बाधा पुग्नेगरि सरकारले लगाउन लागेको पर्खाल आयोजना’ को सर्वत्र आलोचना भईरहेको छ । नागरिक, नागरिक समाज संस्था, राजनीतिक दल लगायत संसदका प्रतिपक्षी दलले समेत यो आयोजनाको विरोध गरेका छन् ।

वीरेन्द्रनगरको मुख्य सेवाप्रदायक निकाय भएको क्षेत्रमा बन्ने २.५ किलोमिटर पर्खालमा नागरिक प्रवेशका लागि जम्मा चार वटा मात्रै गेटहरु राख्नेगरि निर्देशनालयबाट ठेक्का प्रक्रिया भएको छ । वीरेन्द्रनगरको सरकारी अड्डा भएको यो क्षेत्रमा प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्री कार्यालयसहित आठ वटा मन्त्रालय पनि छन् ।
हालको प्रदेश प्रहरी कार्यालयको पूर्वतर्फ तीन अर्बभन्दा बढी रुपैयाँ लागतमा छुट्टै सबै मन्त्रालय रहनेगरि एकीकृत संरचना बनाउँदैछ । यसको पनि जेठ ९ गते टेन्डर भइसकेको छ ।
२.५ किलोमिटर पर्खालमध्येमा घण्टाघरको माथिल्लो चोक, इत्राम स्कुल चोक, यातायात चोक र खारखोली पुल नजिक १५ मिटर अग्ला चार वटा गेट निर्माण गरिनेछ । दुई वटा काँक्रेविहार शैलीमा र दुई वटा घरको धुरी आकारमा गेटको डिजाइन गरिएको छ ।
पर्खाल लगाउने क्षेत्रभित्र वडा कार्यालय, दुई वटा अदालत, जिल्ला प्रहरी कार्यालय, प्रदेश प्रहरी कार्यालय, प्रहरी गण, नापी कार्यालय, मालपोत कार्यालय, नेपाल टेलिकम, विद्युत प्राधिकरणको वितरण केन्द्र, खानेपानी, लोकसेवा आयोगलगायत जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिएका कार्यालयहरु रहेका छन् ।