Author:

कर्णाली प्रदेश सभा सचिवालय परिसरभित्र अधिवेशनका लागि अस्थायी सभाहल निर्माण गर्ने प्रक्रिया अघि बढाईएको छ । आगामी हिउँदे अधिवेशन अगावै निर्माण सक्नेगरि प्रदेश सभाको कामचलाउ सभाहल निर्माण गर्न अध्ययन सुरु गरिएको हो । कामकाज सुचारु राख्न र संवैधानिक प्रावधानअनुसार हिउँदे अधिवेशन बोलाउनका लागि कार्यव्यवस्था समितिको बैठकले तत्काल वैकल्पिक व्यवस्थाका लागि अध्ययन गर्ने निर्णय गरेको हो ।
तत्काल पुरानो भवन पुनर्निर्माण गर्न सकिने अवस्था नभएपछि कामचलाउ सभाहल बनाउन लागिएको प्रदेश सभा सचिवालयका सचिव जीवराज बुढाथोकीले बताए । हाल सभामुख र उपसभामुखको कार्यकक्ष रहेको पूर्वतर्फको सानो हललाई कामचलाउ सभाकक्ष बनाउनेबारे अध्ययन भइरहेको उनले जानकारी दिए । प्रदेश सभा भवन ध्वस्त भएपछि बुधबार पहिलो पटक सभाबारे छलफल गर्न कार्य व्यवस्था समितिको बैठक बसेको थियो । उक्त बैठकमा विभिन्न विकल्पमाथि छलफल चलेको थियो । समितिको वैठकबाटै हाल कामचलाउ सभाहल बनाउने निर्णय भएको हो ।
हाल बन्ने कामचालाउ सभाहलमा ४० जना सदस्यलाई सामान्य खालका कुर्सी राखेर सभा सञ्चालन गर्न सकिने अनुमान गरिएको छ । कामचलाउ हलमा दर्शक दीर्घाको व्यवस्था गर्न सकिने अवस्था नरहेको बुढाथोकीले बताए । उनका अनुसार आवश्यकताका आधारमा ‘प्रि–फ्याब’ सामग्री जोडेर सुविधा प्रदान गर्न सकिनेबारे पनि अध्ययन भइरहेको छ । इन्जिनियरहरुको टोलीले यसको संरचनाबारे अध्ययन सुरु गरेको उनले बताए । कम्तिमा दुई वटा अधिवेशनमा कामचलाउ सभाहलबाटै सञ्चालन गर्न सकिनेगरि बनाउने योजना प्रदेश सभा सचिवालयको छ ।
प्रदेश सभा सचिवालयका सूचना अधिकारी राजेन्द्र पौडेलका अनुसार हाल सभामुखको सरकारी निवासबाटै कर्मचारीले कामकाज गरिरहेका छन् । निवासमा तोडफोड भए पनि आगजनी नभएकाले त्यहीँबाट कार्यालयको कार्यसम्पदान भईरहेको उनले बताए । एउटै कोठामा दुई वटा कम्प्युटर जडान गरी पालैपालो काम गरिरहेको पौडेलले बताए ।
कामचलाउ सभा निर्माणका लागि बजेटबारे पनि कार्यव्यवस्था परामर्श समितिमा छलफल भएको थियो । प्रारम्भिक चरणमा नियमित बजेटबाट काम गर्ने र नियमित बजेट अपुग भए प्रदेश सरकारसँग माग गर्ने निर्णय गरिएको छ । तत्काल निर्माणका लागि आवश्यक फर्निचर, विद्युतीय सामान खरिद तथा अन्य सामान्य मर्मतमा २० देखि ३० लाख रुपैयाँसम्म खर्च हुने अनुमान गरिएको छ ।
तत्काल प्रदेश सभा भवनको पूर्ण रुपमा निर्माण गर्न कठिन भएको कार्यव्यवस्था समितिले निश्कर्ष निकालेको छ । ध्वस्त भएका संरचनाको प्राविधिक जाँचबुझ, डिजाइन, बजेट विनियोजन र निर्माण प्रक्रिया पूरा गर्न लामो समय लाग्ने सचिव जीवराज बुढाथोकीले बताए ।
गत भदौ २३÷२४ गते भएको जेन–जी आदोलनको क्रममा तोडफोड र आगजनी गरी भवनमा ठूलो क्षति पु¥याईएको थियो ।
यी हुन् क्षति भएका कार्यालय, कुनमा कति क्षति ?
जेनजी आन्दोलनका क्रममा सुर्खेतमा रहेका २५ वटा कार्यालयमा क्षति भएको थियो । यी कार्यालयहरुमा १९ करोड ७५ लाख ४५ हजार ६३९ रुपैयाँ २९ पैसा बरारबको क्षति भएको प्रशासनको अनुमान छ । केही गत असोजमा कार्यालय प्रमुखहरुको रोहबरमा प्रशासन क्षतिको मूल्याङ्कन गरेको थियो । जसअनुसार बसैभन्दा धेरै क्षति प्रदेश सभा भवनमै भएको देखिन्छ । प्रदेश सभामा ३ करोड ९४ लाख १६ हजार ३९४ रुपैयाा ४८ पैसा बराबरको क्षति भएको मूल्याङ्कन गरिएको छ ।
यस्तै जिल्ला समन्वय समितिको भवनमा ४ लाख ३ हजार, सडक डिभिजन सुर्खेतको भवनमा २ लाख ४ हजार, भेरी करिडोर सिँचाई तथा नदी व्यवस्थापन योजना कार्यालयमा ६० हजार, नापी कार्याललयमा २ करोड ६३ लाख ६० हजार ९९०, भेरी बबई डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना कार्यालयमा ४ लाख १० हजार, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको कार्यालयमा १३ लाख ३४ हजार ७०७ रुपैयाँ ९२ पैसा, सामाजिक विकास मन्त्रालयमा ३ लाख ५९ हजार ९००, मुख्य न्यायाधिवक्ताको कार्यालयमा १ करोड १४ लाख ६० हजार, प्रदेश लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा १ करोड ३२ लाख १६ हजार ६१ रुपैयाँ ८७ पैसा बराबरको क्षति आन्दोलनबाट भएको छ ।
यसैगरी, मुख्यमन्त्रीको सरकारी निवासमा १ करोड ७९ हजार, जलस्रोत तथा उर्जा विकास मन्त्रीको सरकारी निवासमा ६ लाख ३१ हजार १८५, वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाको कार्यालयमा २ करोड ४६ लाख ३९ हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको छ ।
आन्दोलनका क्रममा वीरेन्द्रनगरका १–१२ नम्बर वडा कार्यालयहरुमा पनि ठूलो क्षति पुगेको थियो । यी कार्यालयमध्ये वीरेन्द्रनगरको वडा नम्बर १ को कार्यालयमा ३५ लाख, २ को कार्यालयमा ३९ लाख ६० हजार ५ सय, वडा नम्बर ३ को कार्यालयमा २२ हजार ५ सय, वडा नम्बर ४ को कार्यालयमा ८५ लाख ३५ हजार, ५ को कार्यालयमा ४६ लाख ७५ हजार, ६ को कार्यालयमा १ करोड ३७ लाख ७४ हजार, वडा नम्बर ७ को कार्यालयमा १८ लाख ९६ हजार ५००, ८ को कार्यालयमा १ करोड ४८ लाख ५ हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ ।
यस्तै वडा नम्बर ९ को कार्यालयमा ३९ लाख ६० हजार १ सय, १० को कार्यालयमा ३५ लाख २५ हजार ९ सय, वडा नम्बर ११ को कार्यालयमा ४१ लाख ४३ हजार ४ सय र वडा नम्बर १२ को कार्यालयमा ६१ लाख ७३ हजार ५ सय रुपैयाँ बरारबरको क्षति भएको मूल्याङ्कन गरिएको छ ।

सरकारले पूर्वाधारतर्फका रुग्ण रहेको ठेक्का धमाधम तोड्न थालेको छ । उर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ, भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात र सहरी विकास मन्त्री कुलमान घिसिङले ठेक्का लिने, तर काम नगर्ने र आयोजना अलपत्र पार्ने प्रवृत्ति अन्त्यका लागि रुग्ण ठेक्का तोड्न आफ्ना मन्त्रालय मातहतका निकायलाई निर्देशन दिएका थिए । सोही अनुसार देशभरका निकायले सिँचाई, सडक, पुल लगायतका आयोजनाका रुग्ण ठेक्का तोड्ने प्रक्रियाको थालनी गरेका छन् ।
सोही अनुसार सडक डिभिजन कार्यालय सुर्खेतले जिल्लाभित्र भएका सात वटा रुग्ण ठेक्का तोड्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ । सडक डिभिजन सुर्खेतले यही कात्तिक ९ गते जिल्लाका ७ वटा सडक तथा पुलका ठेक्का सम्झौता अन्त्य गर्नेगरि १५ दिने सूचना निकालेको हो । सूचनाअनुसार कात्तिक २३ गतेभित्र ठेक्का सम्झौता अन्त्य गर्न नपर्ने उचित कारण भए सम्बन्धित निर्माण व्यवसायी कारणसहित सडक डिभिजन सुर्खेतमा पुगेर स्पष्ट पार्नुपर्छ । सूचना जारी भएपनि बिहिबार (कात्तिक १३ गते) सम्म एक जना मात्र निर्माण व्यवसायीले उपस्थिति जनाएको सडक डिभिजन सुर्खेतले जनाएको छ । यद्यपि ती निर्माण व्यवसायीले बुझाएको स्पष्टीकरणमाथि अध्ययन भईरहेको कार्यालयले जनाएको छ ।
सडक डिभिजन सुर्खेतले चार वटा पुल र तीन वटा सडकका ठेक्का सम्झौता अन्त्य गर्ने सूचना जारी गरेको छ । सार्वजनिक सूचनाअनुसार एडभेन्चर जेबी जोइन्टभेन्चर (जेभी) बाँके, जयबुद्ध–नोल मेगा बिल्डर्स जेभी सुर्खेत, कन्काई–गणपति जेभी काठमाडौं, टिडीआर कन्स्ट्रक्सन प्रालि धनगढी, काष्ठमण्डप कन्स्ट्रक्सन प्रालि काठमाडौं, नान्जिला एण्ड आकांक्ष मजदुर जेभी सुर्खेत र रक्षलक्ष्मी कन्स्ट्रक्सन प्रालि दैलेसँगको ठेक्का सम्झौता तोड्न प्रक्रिया थालेको हो ।
यी निर्माण कम्पनीले २०७३÷०७४ देखि २०८०÷०८१ सम्म सुर्खेतका विभिन्न क्षेत्रमा सडक तथा पुल निर्माणका लागि ठेक्का लिएका थिए । तर तोकिएको समयभित्र कुनैपनि कम्पनीले योजना सम्पन्न गर्न सकेका छैनन् । बेलाबेला सम्बन्धित निकायबाट लिखित तथा मौखिक ताकेता गर्दासमेत सन्तोषजनक कार्यप्रगति नभएपछि डिभिजनले ठेक्का तोड्न लागेको हो ।
सुर्खेको सहारे स्वास्थ्य चौकीदेखि बेतेनी जोड्ने सडकअन्तर्गतको गोचेखोलामा निर्माणाधीन मोटरबल पुल, गुमी–पातीहाल्न सडकअन्तर्गत पर्ने भालुकुने खोलामा निर्माणाधीन मोटरेबल पुल, छिन्चुदेखि घारीवन हुँदै काल्चे जोड्ने सडक स्तरोन्नति, सुर्खेत–जुम्ला सडकअन्तर्गतको दैलेखमा पर्ने खुर्रा खोलामा निर्माणाधीन मोटरेबल पुल, सुर्खेत वीरेन्द्रनगर–१३ र साटाखानी बीचमा पर्ने झुप्रा खोलामा निर्माणाधीन मोटरेबल पुल, सुर्खेत–रानीमत्ता–दैलेख सडकका केही खण्ड स्तरोन्नति, दैलेखको नारायाण नगरपालिकास्थित गादापानीदेखि बलिसेरा जोड्ने सडक स्तरोन्नतिको ठेक्का तोड्न थालिएको हो । यी आयोजनाको ठेक्का आर्थिक बर्ष २०७३÷०७४ देखि २०८०÷०८१ को अवधिमा सडक डिभिजन सुर्खेतमार्फत लगाईएको थियो ।
कार्यालयका अनुसार एडभेन्चर जेबी बाँकेले सुर्खेको सहारे स्वास्थ्य चौकीदेखि बेतेनी जोड्ने सडकअन्तर्गतको गोचेखोलामा मोटरबल पुल निर्माणको ठेक्का लिएको थियो । २०७३÷०७४ मा भएको ठेक्का सम्झौता हालसम्म पनि कार्यान्वयन भएको छैन । जयबुद्ध–नेपाल मेगा जेभी सुर्खेतले सुर्खेतको गुमी–पातीहाल्न सडकअन्तर्गत पर्ने भालुकुने खोलामा मोटरेबल पुल निर्माणको लागि २०७३÷०७४ मा ठेक्का लिएको थियो । उक्त आयोजनाको काम पनि हालसम्म अधुरै रहेको सडक डिभिजन सुर्खेतले जनाएको छ ।
कन्काई–गणपती जेभी काठमाडौंले सुर्खेतको छिन्चुदेखि घारीवन हुँदै काल्चे जोड्ने सडक स्तरोन्नतिको ठेक्का २०७८÷०७९ मा लिएको थियो । टीडीआर कन्स्ट्रक्सन प्रालिले २०७८÷०७९ मै सुर्खेत–जुम्ला सडकअन्तर्गतको दैलेखमा पर्ने खुर्रा खोलामा पुल निर्माणको ठेक्का सम्झौता गरेको थियो । काष्ठमण्डप कन्स्ट्रक्सनले सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर–१३ र साटाखानी बीचमा पर्ने झुप्रा खोलामा मोटरेबल पुल निर्माणको ठेक्का २०७३÷०७४ मा लिएको थियो ।
नान्जिला एण्ड आकांक्ष मजदुर जेभी सुर्खेतले सुर्खेत–रानीमत्ता–दैलेख सडकका केही खण्ड स्तरोन्नति तथा विस्तार गर्न २०७८÷०७९ मा ठेक्का लिएको थियो । रक्षलक्ष्मी कन्स्ट्रक्सन प्रालि दैलेखले दैलेखको नारायाण नगरपालिकास्थित गादापानीदेखि बलिसेरा जोड्ने सडक स्तरोन्नति गर्न २०८०÷०८१ मा ठेक्का लिएको थियो । यी कुनै पनि योजनाको काम ठेक्का सम्झौताअनुसार सन्तोषजनक नभएको सडक डिभिजन सुर्खेतले जनाएको छ ।
कर्णाली राजमार्गका पाँच ठेक्का तोडिँदै
सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाले कर्णाली राजमार्गअन्तर्गतका पाँचवटा रुग्ण अवस्थामा रहेका ठेक्का तोड्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ । कार्यालयले सम्झौताअनुसार काम नभई लामो समयदेखि अलपत्र अवस्थामा रहेका कर्णाली राजमार्गअन्तर्गतका पाँचवटा ठेक्का तोड्न कानुनी प्रक्रिया अघि बढाएको हो । डिभिजन कार्यालयले आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्र पर्ने राजमार्गको कालीकोट सडक खण्डका चार र मुगुको नाग्म–गमगडी सडकखण्डको एउटा ठेक्का तोड्ने प्रक्रियाका लागि सार्वजनिक सूचना निकालेको छ ।
सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाका प्रमुख दीपेन्द्रकुमार चौधरीका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७५÷७६ देखि ०७९÷८० सम्म सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाको कार्यक्षेत्रभित्र पाँचवटा ठेक्का सम्झौता भएको र पटकपटक ताकेता गर्दासमेत सम्झौताअनुसार काम नभएपछि ठेक्का तोड्ने प्रक्रिया अघि बढाईएको हो ।
सूचना प्रकाशित भएको १५ दिनभित्र काम सम्पन्न गर्न सक्ने संशोधित कार्यतालिका तथा स्रोतसाधन परिचालनको भरपर्दो योजना र कार्य सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धतासहित निर्माण कम्पनीका आधिकारिक व्यक्ति कार्यालयमा उपस्थित हुन आह्वान गरिएको छ । तोकिएको समयमा काम सुरु नगरेमा कालोसूचीमा राख्ने, धरौटी तथा पेस्की जमानत जफत गर्ने प्रमुख चौधरीले बताए ।

कर्णालीका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा रहेका दुई वटा तालमा पर्यकहरुको आगमन उत्साहजनक देखिएको छ । ‘स्वर्गकी अप्सरा’ उपमा पाएको मुगुको रारा ताल र नेपालको सबैभन्दा गहिरो तालको रुपमा रहेको डोल्पाको शे–फोक्सुण्डो तालमा यो बर्ष पर्यटकले गत आर्थिक बर्षमा गरेको भ्रमण उत्साहजनक छ । यी दुई ताल उचाइँमा भएका ताल र कञ्चन पानीका कारण पनि प्रसिद्ध छन् ।
रारा र डोल्पाको शे–फोक्सुण्डो तालमा आर्थिक बर्ष २०८१÷०८२ मा मात्र २४ हजार पर्यटकले भ्रमण गरेका छन् । जसमा स्वदेशीसहित सार्क र तेस्रो मुलुकका पर्यटक सहभागी छन् । २४ हजारमध्ये रारामा मात्रै १९ हजार ४५७ पर्यटक पुगेका छन् । रारा राष्ट्रिय निकुञ्जका रेञ्जर ऋषिकेश यादवका अनुसार गत वर्ष रारा अवलोकन गर्नेहरुमा १९ हजार एक सय चार नेपाली पर्यटक छन् । यस्तै, सार्क मुलुकबाट ७७ र तेस्रो मुलुकका दुई ७६ पर्यटकले भ्रमण गरेका छन् ।
आर्थिक वर्ष (२०८२÷०८३) को भदौ मसान्तसम्म मात्र रारा पुग्ने पर्यटकको संख्या ३४७ पुगेको रेञ्जर यादवले बताए । भदौपछि दसैँ–तिहारमा विदा पर्ने भएकाले रारा घुम्न आउने पर्यटकको चाप ह्वात्तै बढ्ने गरेको उनले बताए । यस वर्ष मौसमी प्रतिकुलता कम भएकाले दैनिक सयौंको संख्यामा पर्यटकहरु रारा पुग्ने गरेको रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालयले जनाएको छ । मौसमअनुसार रारा ताल घुम्ने उपयुक्त समय चैतदेखि असार र असोजदेखि मंसिरसम्म मानिन्छ । रारा ताल क्षेत्रमा पुसदेखि फागुनसम्म हिउँ पर्दछ भने चैतदेखि असोजसम्म रारा तालसँगै वरपर विभिन्न प्रजातिका मनमोहक फूल फुल्ने गर्छन ।
यस्तै, गत आर्थिक वर्ष २०८१÷०८२ मा डोल्पाको शे–फोक्सुण्डो ताल घुम्न ५ हजार १०८ जना पर्यटक पुगेका छन् । जसमा नेपाली ४ हजार २९ जना छन् । सार्क मुलुकका ३७, तेस्रो मुलुकका ५४२ जना पर्यटक फोक्सुण्डो पुगेका छन् । चालु आर्थिक वर्ष २०८२÷०८३ को हालसम्म फोक्सुण्डो पुग्ने पर्यटकको संख्या १ हजार ९७४ रहेको शे–फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जले जनाएको छ । निकुञ्ज कार्यालयले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्क अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा फोक्सुण्डो ताल पुग्ने आन्तरिक पर्यटकको संख्या धेरै छ । यस वर्ष १ हजार ६९७ जना नेपाली पर्यटक फोक्सुण्डो पुगेका छन् । यो अवधिमा सार्क राष्ट्रबाट १०, तेस्रो मुलकका २६७ जना पर्यटक फोक्सुण्डो पुगेको निकुञ्ज कार्यालयले जनाएको छ ।
रारा ताल कर्णाली प्रदेशको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य हो । प्रदेशको राजधानी सुर्खेतबाट करिब डेढ दिनको यात्रामा रारा पुग्न सकिन्छ । रारा यात्राका लागि साना चार पाङ्ग्रे र मोटरसाइकलको यात्रा सहज मानिन्छ । सुर्खेत, दैलेख, कालीकोट, जुम्लाहुँदै मुगुको रारा पुगिन्छ । तालसँगै कस्तुरी, मृग, हाब्रे, हिम चितुवा, कालो भालुलगायतका ५१ प्रजातिका स्तनधारी वन्यजन्तुको बासस्थान नै राराका विशेषता हुन् । योसँगै रारा तालमा पाहा भ्यागुतो, माछा र तीन प्रजातिका हिमाली असला माछा अवलोकन गर्न सकिन्छ । देवदार, भोजपत्र, लालीगुराँस, गोब्रेसल्लालगायत एक हजार २४ प्रकारका वनस्पति रारामा पाइन्छ । मुगु जिल्लाको हुटुमा अवस्थित रारा ताल समुद्री सतहदेखि २९ सय ९० मिटर उचाइमा अवस्थित नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल हो ।
एक सय ६७ मिटर गहिरो रारा तालको लम्बाई पाँच दशमलव एक किलोमिटर छ, भने चौडाई दुई दशमलव सात किलोमिटर छ । आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटनको अथाह सम्भावना बोकेको रारामा सहज पहुँचमार्ग र बास बस्नका लागि स्तरीय होटलको प्रवन्ध हुन नसक्दा पर्यटकहरु छोटो समयमै फर्कन बाध्य हुने गरेका छन् । रारालाई यस वरपरका अन्य पर्यटकीय सम्भावनासँग जोड्न राज्यले ध्यान पु¥याउन सकेको छैन ।
शे–फोक्सुन्डो गाउँपालिका–८, डोल्पामा अवस्थित शे–फोक्सुण्डो ताल नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल मानिन्छ । यो ताल समुद्री सतहभन्दा ३ हजार ९०० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ । तालको लम्बाइ चार दशमलव आठ किलोमिटर, चौडाइ एक दशमलव ६ किलोमिटर र गहिराई ६ सय ५० मिटर छ । कान्जिरोवा हिमालको काखमा अवस्थित यो तालबाट बग्ने पानीले सुलिगाड झरना बनेको छ । कुनै जीवजन्तु नपाइने यो ताललाई निर्जीव ताल समेत भनिन्छ । वर्षैभरी पुग्न सकिने फोक्सुण्डो ताल घुम्ने उपयुक्त समय फागुनदेखि असारसम्म र असोजदेखि कात्तिकसम्म मानिन्छ । डोल्पा सदरमुकाम दुनै नजिक सुलिगाडसम्म सडक मार्ग र त्यसपछि औसतमा साढे दुई दिनको पैदल यात्रपछि फोक्सुण्डो पुग्न सकिन्छ ।