अझैं कति समय लाग्छ कोहलपुर–सुर्खेत १३२ केभी विद्युत सुचारु गर्न?

सम्झौता अनुसार काम हुन सकेको भए कोहलपुर–सुर्खेत १३२ केभी विद्युत प्रसारण लाइन निर्माणको काम साढे तीन बर्षअघि नै सकिइसकेको हुन्थ्यो । कमजोर प्रसारण लाइनका कारण हैरानी खेपिरहेको सुर्खेत र आसपासका क्षेत्रमा १३२ केभी क्षमताको हाइटेन्सन लाइनमार्फत विद्युत आपूर्ति गरिएको हुन्थ्यो ।
यो प्रसारण लाइन निर्माणका लागि २०७७ भदौमा सम्झौता भएको थियो। जसअनुसार भारतीय निर्माण कम्पनी आरएस इन्फ्राप्रोजेक्टले २०७९ भदौमा काम सकेर हस्तान्तरण गर्नुपर्ने थियो। सुरुमा राष्ट्रिय निकुञ्जका रुख कटानका लागि स्वीकृति लिन झमेला खेपेको कम्पनीले त्यसपछि जग्गा विवादको झमेला खेप्नुपर्‍यो । यसले गर्दा बर्षौं पछिसम्म पनि ठेक्का पाएको कम्पनीले काम गर्न सकेन । यसकारण आयोजना तीन बर्ष पछाडि धकेलियो। अहिले यी सबै विवाद सुल्झिसकेका छन् । यद्यपि कोहलपुर–सुर्खेत हाइभोल्टेज प्रसारण लाईन निर्माणको कामले पूर्णता भने पाइसकेको छैन ।

फिल्ड सुपरभाईजर सुवेदी भन्छन्‌– अपेक्षाअनुसार काम भए दशैं र तिहारको बीचमा विद्युत आउँछ

वीरेन्द्रनगरमा सबस्टेसन बनाउने जिम्मा लिएको नेपाल हाइड्रो लिमिटेडले भने ९० प्रतिशत भन्दा धेरी काम सकिसकेको छ । प्रसारण लाईनको काम कहिले सकिएर विद्युत परीक्षण गर्ने भन्ने टुंगो नलागेकाले कम्पनीले सतप्रतिशत काम गरेको छैन । विद्युत पुग्ने पक्का हुनेवित्तिकै स्टेशनको सम्पूर्ण कार्य पूरा हुने कोहलपुर–सुर्खेत १३२ केभी प्रसारण लाइन आयोजनाले जनाएको छ ।
विद्युतको प्रसारण लाइन निर्माणको काम भईरहेको भएपनि कुन मितिमा वा कहिले स्टेशनमा विद्युत परीक्षण गर्ने भन्ने टुंगो अझ पनि लागिसकेको छैन । आयोजना कार्यालयले भने सकेसम्म दशैं र तिहारको बीचमा १३२ केभी हाइभोल्टेज विद्युत सुर्खेत पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ ।
आयोजनाका फिल्ड सुपरभाईजर मिलन सुवेदीका अनुसार कोलपुरदेखि वीरेन्द्रनगरसम्म १६२ वटा एंगल टावर बनाउनुपर्नेमा अब चार वटाको काम बाँकी छ । १४२ वटा टावर निर्माण भईसकेका छन् । २० वटा बाँकी मध्ये १६ वटा टावरको फाउण्डेशन तयार भईसकेर टावर उठाउन मात्र बाँकी छ । बाँकेको बानियाँबार र देउराली क्षेत्रका चारवटा टावरको भने फाउण्डेशन बनाउने कार्य भर्खरै सुरु भएको सुवेदीले जानकारी दिए ।
ॅसामुदायिक वन र राष्ट्रिय निकुञ्जको समस्या समाधान भईसकेपछि वस्ती क्षेत्रमा केही अवरोध थियो, त्यो पनि पछिल्लो समय समाधान भईसकेको छ,’ फिल्ड सुपरभाईजर सुवेदीले भने, ॅपछिल्लोपटक विवाद सकिएका ठाउँमा बढीमा एक महिनामित्र टावर निर्माण भईसक्छन् ।’
उनका अनुसार आयोजना निर्माणमा अबको मुख्य ढिलाई भने रुख कटानमा हुने देखिएको छ । सुर्खेतर्फको हर्रेमुनिको करिब पाँच किलोमिटर क्षेत्रमा रुख कटान भईरहेको छ । यो काम जति छिटो सकियो उति नै छिटो विद्युत प्रसारण हुने उनले बताए ।
ॅरुख काट्ने काम पनि भईरहेको छ, तर काटेकै दिन बोक्न नसकिएकाले यसमा ढिलाई हुने देखिन्छ,’ उनले भने, ॅटावर र सवस्टेसन निर्माणमा अब समस्या छैन, समयमै रुख कटान हुन सके दशैं र तिहारको बीचमा १३२ केभी विद्युत सुर्खेत स्टेसनमा पुर्‍याउने योजना छ ।’ यद्यपि यो समयमा काम पूरा हुन नसकेपछि बढीमा आगामी माघसम्म १३२ केभी प्रसारण लाइन सुर्खेतसम्म सुचारु गर्न सकिने सुवेदीको भनाई छ ।
टावर निर्माण पूरा भएको क्षेत्रमा ३४ किलोमिटर तार पनि तानिएको उनले बताए । बाँकी टावर निर्माण र तार जडानको काम सँगसँगै पूरा हुने उनले बताए ।
५१ किलोमिटर लामो कोहलपुर–सुर्खेत विद्युत प्रसारण लाइन निर्माण ढिलो हुनुमा मुख्य दुइटा कारण छन् ।
पहिलो कारण भनेको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जका रुख कटान अनुमति पाउन ढिलो हुनु हो । आयोजनाको डिपिआरमा ८ हजार रुख काट्नुपर्ने भनिएको थियो । ठेक्का हुँदासम्म थप ६ हजार कटान गर्नुपर्ने भयो । कुल १४ हजार रुख कटान गर्नुपर्ने प्रतिवेदन पास भयो, तर स्वीकृत भएन । प्रतिवेदनपछि रुख कटानका लागि संघको मन्त्रिपरिषदले स्वीकृति दिनुपर्ने थियो । ठेक्का भइसकेर काम सुरु भएको केही समयपछि २०७९ असार १५ गते मात्र मन्त्रिपरिषद बैठकले राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा पर्ने रुख कटानका लागि स्वीकृति दियो । ठेक्का सम्झौदा गरेको निर्माण कम्पनी आरएस इन्फ्राप्रोजेक्टले भने त्यसअघि नै निकुञ्ज बाहेकका क्षेत्रमा टावर निर्माण काम सुरु गरिसकेको थियो ।
प्रसारण लाइनभित्र पर्ने व्यक्तिगत जग्गामा विवाद हुनु यो आयोजना ढिलो हुनुको दोस्रो कारण हो । निकुञ्ज क्षेत्रको समस्या समाधान भएर काम हुँदै गर्द अन्तिम समयमा जग्गा सम्बन्धी विवाद आयोजनाका लागि बोझ बनेको थियो । प्रसारण लाइन निर्माण क्षेत्रमा पर्ने निजी जग्गाधनीले सरकारी दरअनुसारको मुआब्जामा चित्त नबुझाएपछि विवाद लामो समयसम्म सुल्भिएन । कोहलपुरदेखि वीरेन्द्रनगरसम्म मुख्यगरी चार ठाउँ; बाँकेमा बानियाभार र गाभर, सुर्खेतमा छिन्चु र वीरेन्द्रनगरमा जग्गा विवाद थियो । यीमध्ये छिन्चुको समस्या सुरुमा समाधान भयो ।
मुआब्जाकै विषयमा बानियाभारका स्थानीयले नेपालगञ्जमा रहेको उच्च अदालत तुलसीपुर इजलासमा रिट हालेका थिए । अदालतले यो नागरिकको प्रत्यक्ष सरोकारसँग जोडिएको विषय भएकाले आवश्यक मुआब्जा दिएर प्रसारण लाइन बनाउन दिनुपर्ने भन्दै रिट खारेज गरिदिएको थियो । तर पनि काम सुरु भएन । पछिल्लो समय भने प्रशासनको सहयोग लिएर आयोजनाले ती क्षेत्रमा काम थालेको हो ।
कोहलपुर–सुर्खेत १३२ केभी विद्युत प्रसारण लाइन निर्माणका लागि आरएस कम्पनीसँग ७० करोड रुपैयाँमा ठेक्का भएको थियो । आयोजना अन्तर्गत कोहलपुरदेखि वीरेन्द्रनगरसम्म १६२ वटा एंगल टावर बनाउनुपर्छ ।
हाल सुर्खेतमा मुख्य सबस्टेसन रहेको ३३ केभिए विद्युत प्रसारण लाइन छ । २०४५ सालमा बनेको यही प्रसारण लाइनबाट कर्णाली प्रदेशका आठ वटा जिल्लामा विद्युत पुगेको छ । त्यसैले यसले अहिलेको विद्युत खपत धान्न मुस्किल परेको छ । कम क्षमता र कमजोर संरचनाका कारण कर्णालीमा विद्युतको राष्ट्रिय प्रसारण प्रभावकारी बन्न सकेको छैन ।
पहिलेको ३३ केभिए प्रसारण लाइन कोहलपुर–बबई–हर्रे हुँदै सुर्खेतको भेरीगंगास्थित रामघाटमा सबस्टेसनमा ल्याइएको छ । रामघाटबाट दशरथपुर हुँदै वीरेन्द्रनगरसम्म पुर्‍याइएको छ । अहिले निर्माण गरिने प्रसारण लाइन भने सिधै राजमार्ग छेउबाट वीरेन्द्रनगरको सुब्बाकुनामा पुर्‍याइँदैछ ।
यो प्रसारण लाइन दैलेख हुँदै जुम्लासम्म पनि पुग्छ । सुर्खेतबाट दैलेखसम्म ३२ किलोमिटर लामो प्रसारण लाइनको अहिले टावरको जग निर्माण काम थालिएको छ । यसअन्तर्गत दैलेखको चुप्रामा १३२ केभी क्षमताको सबस्टेशन निर्माण हुनेछ । दैलेखबाट कालिकोट र कालिकोटबाट जुम्लासम्म यही प्रसारण लाइन विस्तार हुँदैछ ।