चितवन। नेपालमा क्यान्सरका बिरामीको सङ्ख्या बढ्दै गएको देखिएको छ।
चितवनको भरतपुरस्थित बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालको पछिल्लो तथ्याङ्कले अस्पतालमा उपचारका लागि आउने नयाँ बिरामीमध्ये क्यान्सर पुष्टि हुनेको अनुपात बढेको देखाएको हो। अस्पतालमा सबैभन्दा बढी फोक्सो, स्तन र पाठेघरको मुखको क्यान्सरका बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन्।
अस्पतालका अनुसार सन् २०२५ मा बहिरङ्ग सेवा ९ओपीडी० मा आएका २७ हजार २४३ नयाँ बिरामीमध्ये ६ हजार ८५८ जनामा क्यान्सर पुष्टि भएको थियो। यो सङ्ख्या नयाँ बिरामीको करिब २५।१७ प्रतिशत हो। सन् २०२४ मा भने ३१ हजार ५६० नयाँ बिरामीमध्ये सात हजार नौ जनामा क्यान्सर देखिएको थियो। त्यस वर्ष क्यान्सर पुष्टि हुने नयाँ बिरामीको अनुपात २२।२० प्रतिशत थियो।
अस्पतालका चिकित्सकका अनुसार नयाँ बिरामीमध्ये क्यान्सर पुष्टि हुने अनुपात बढ्नुले रोग पहिचान र उपचारका लागि आउने बिरामीको अवस्थाबारे महत्त्वपूर्ण सङ्केत गर्छ। यद्यपि, एउटै अस्पतालको तथ्याङ्कका आधारमा देशभर क्यान्सरको वास्तविक वृद्धि दर निर्धारण गर्न सकिँदैन।
फोक्सोको क्यान्सर सबैभन्दा बढी:
बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा सन् २०२५ मा पहिचान भएका नयाँ क्यान्सरका बिरामीमध्ये सबैभन्दा धेरै फोक्सोको क्यान्सरका छन्। अस्पतालको तथ्याङ्कअनुसार ३८० पुरुष र ३७९ महिला गरी ७५९ जनामा फोक्सोको क्यान्सर पुष्टि भएको थियो। दोस्रो स्थानमा स्तनको क्यान्सर रहेको छ। गत वर्ष ७११ महिला र २० पुरुष गरी ७३१ जनामा स्तनको क्यान्सर देखिएको थियो। पुरुषमा पनि स्तनको क्यान्सर पुष्टि हुनुले यो रोग महिलामा मात्रै सीमित नरहेको देखाउँछ।
त्यस्तै, ६२२ महिलामा पाठेघरको मुखको क्यान्सर पहिचान भएको थियो। यससँगै पित्तथैली तथा पित्तनलीको क्यान्सर ३७७ जना र आमाशयको क्यान्सर ३५६ जनामा पुष्टि भएको अस्पतालको तथ्याङ्क छ। रक्त तथा बोनम्यारोसम्बन्धी क्यान्सर भएका ३५३ जना नयाँ बिरामी पनि उपचारका लागि आएका थिए।
अस्पतालमा गत वर्ष विभिन्न ५१ प्रकारका क्यान्सरका बिरामी उपचारका लागि आएका थिए। फोक्सो, स्तन र पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रमुख रूपमा देखिए पनि अन्य अङ्गमा हुने क्यान्सरका बिरामीको सङ्ख्या पनि उल्लेख्य रहेको अस्पतालले जनाएको छ।
पुरुषको तुलनामा महिलामा क्यान्सर पुष्टि हुने सङ्ख्या बढी:
अस्पतालको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२५ मा तीन हजार ८४ पुरुष र तीन हजार ७७४ महिलामा क्यान्सर पुष्टि भएको थियो। समग्र सङ्ख्यामा पुरुषभन्दा महिला केही बढी देखिएका छन्।
तर, क्यान्सरको प्रकारअनुसार महिला र पुरुषमा यसको अवस्था फरक छ। स्तन तथा पाठेघरको मुखको क्यान्सर महिलामा बढी देखिन्छ भने अन्य धेरै प्रकारका क्यान्सरमा पुरुषको सङ्ख्या बढी रहेको अस्पतालको विवरणमा उल्लेख छ।
चिकित्सकहरूका अनुसार क्यान्सरको जोखिम विभिन्न कारणसँग सम्बन्धित हुन्छ। सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग, अस्वस्थ खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी, प्रदूषण तथा केही वातावरणीय जोखिमले क्यान्सरको सम्भावना बढाउन सक्छन्। यद्यपि, क्यान्सर लाग्नुको कारण सबै बिरामीमा एउटै हुँदैन।
अस्पतालमा बिरामीको चाप बढ्दै:
बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा उपचारका लागि आउने बिरामीको चाप पछिल्ला वर्षमा बढेको तथ्याङ्कले देखाउँछ। सन् २०२५ मा अस्पतालको ओपीडीबाट दुई लाख १२ हजार ९७७ जनाले सेवा लिएका थिए। तीमध्ये २७ हजार २४३ जना नयाँ बिरामी थिए। बाँकी बिरामी पुनः परीक्षण तथा उपचारका लागि आएका थिए।
सन् २०२४ मा दुई लाख चार हजार ९७१ जनाले ओपीडी सेवा लिएका थिए। त्यस्तै, सन् २०१३ मा ओपीडी सेवा लिनेको सङ्ख्या ९५ हजार ३६२ थियो। यसले एक दशकभन्दा बढी अवधिमा अस्पतालमा सेवा लिने बिरामीको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको देखाउँछ।
सन् २०२५ मा अस्पतालको आकस्मिक विभागबाट २६ हजार १२६ जनाले सेवा लिएका थिए भने ११ हजार ५५९ जना भर्ना भएर उपचार गराएका थिए। सोही वर्ष तीन हजार ९१ वटा ठूला शल्यक्रिया गरिएको अस्पतालले जनाएको छ।
अस्पतालमा दैनिक औसत २२० देखि २४० जनासम्मलाई रेडियोथेरापी सेवा दिइँदै आएको छ। त्यस्तै, डे केयरमा भर्ना भएर केमोथेरापी लिने बिरामीको सङ्ख्या २६ हजार ४७२ रहेको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ।
देशभरबाट उपचारका लागि भरतपुर पुग्छन् बिरामी:
भरतपुरस्थित क्यान्सर अस्पतालमा नेपालका ७७ वटै जिल्लाका साथै भारतका विभिन्न स्थानबाट समेत बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन्। सन् २०२५ मा अस्पतालमा आएका नयाँ बिरामीमध्ये सबैभन्दा धेरै चार हजार ४१५ जना चितवनका थिए।
त्यसपछि रुपन्देहीका एक हजार ३७३, नवलपुरका एक हजार २४४, बाराका एक हजार १८६, सर्लाहीका एक हजार १७७ र दाङका एक हजार १०७ जना नयाँ बिरामी अस्पताल पुगेका थिए। मकवानपुर, धनुषा, तनहुँ र कास्कीबाट पनि उल्लेख्य सङ्ख्यामा बिरामी उपचारका लागि आएका थिए।
क्यान्सर पुष्टि भएका बिरामीमध्ये चितवनका ५६५ जना, रुपन्देहीका ४६३, नवलपुरका २५६, दाङका २५५, धनुषाका २४१ र सर्लाहीका २१५ जना थिए। भारतबाट उपचारका लागि आएका १९५ जनामा समेत क्यान्सर पुष्टि भएको अस्पतालको तथ्याङ्क छ।
अस्पतालका चिकित्सकका अनुसार क्यान्सरको विशेषज्ञ उपचार सेवा उपलब्ध भएकाले टाढाका जिल्लाबाट समेत बिरामी यहाँ आउने गरेका छन्। तर, अस्पतालमा दर्ता भएका बिरामीको सङ्ख्याले मात्र देशभर क्यान्सरको अवस्था पूर्ण रूपमा प्रतिनिधित्व गर्दैन। उपचारमा पहुँच, रोग पहिचानको अवस्था र अन्य अस्पतालमा उपचार गराउने बिरामीको सङ्ख्याले पनि समग्र तथ्याङ्कमा प्रभाव पार्छ।
विपन्न बिरामीलाई निःशुल्क उपचार:
क्यान्सरको उपचार खर्चिलो हुने भएकाले विपन्न बिरामीलाई राहत दिन अस्पतालले विभिन्न सुविधा उपलब्ध गराउँदै आएको छ। सन् २०२५ मा १० हजार ९२० जना विपन्न बिरामीको निःशुल्क उपचार गरिएको अस्पतालले जनाएको छ। उनीहरूलाई उपचारबापत ४३ करोड १२ लाख १४ हजार १६१ रुपैयाँ बराबरको छुट प्रदान गरिएको थियो।
अस्पतालमा ५०० शय्या छन्। आईसीयू, एचडीयू र क्याबिनबाहेकका सामान्य शय्या निःशुल्क उपलब्ध गराइँदै आएको छ। भर्ना भएका बिरामीलाई दैनिक दुई छाक खाना र एक छाक नास्तासमेत निःशुल्क दिने व्यवस्था रहेको अस्पतालले जनाएको छ।
अस्पतालमा स्तनको क्यान्सर पहिचानका लागि मेमोग्राफी सेवा सञ्चालनमा छ। साथै, विभिन्न जिल्लामा क्यान्सर स्क्रिनिङ तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम पनि सञ्चालन हुँदै आएका छन्। बोनम्यारो प्रत्यारोपण सेवा विस्तार गर्ने तयारीसमेत अघि बढाइएको अस्पतालले जनाएको छ।
समयमै पहिचान र उपचारमा जोड:
क्यान्सरको उपचारमा रोग कुन चरणमा पत्ता लाग्यो भन्ने कुराले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। अस्पतालका चिकित्सकहरूका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा रोग पहिचान भएमा उपचार सफल हुने सम्भावना तुलनात्मक रूपमा बढी हुन्छ। त्यसैले शङ्कास्पद लक्षण देखिएमा स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउनु र आवश्यकताअनुसार स्क्रिनिङ गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने, सन्तुलित आहार खाने, नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार आवश्यक परीक्षण गराउने बानीले केही प्रकारका क्यान्सरको जोखिम घटाउन तथा रोग समयमै पहिचान गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
नेपालमा क्यान्सरका बिरामीको अवस्था बुझ्न अस्पतालमा उपचारका लागि आउने बिरामीको तथ्याङ्कसँगै देशव्यापी रोग दर्ता, पहिचान र उपचारसम्बन्धी विवरणको पनि आवश्यकता हुन्छ। भरतपुरस्थित क्यान्सर अस्पतालको पछिल्लो तथ्याङ्कले भने क्यान्सर उपचार सेवाको माग ठूलो रहेको र रोगको समयमै पहिचान तथा रोकथाममा थप ध्यान दिनुपर्ने देखाएको छ।