काठमाडौँ। नेपालमा हरेक वर्ष ५० हजारभन्दा बढी मानिस मस्तिष्कघातबाट प्रभावित हुने गरेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ। नेपाल पक्षघात सङ्घका निवर्तमान अध्यक्ष राजु पौडेलका अनुसार नेपालमा प्रत्येक १० मिनेटमा एक जना मस्तिष्कघातको सिकार हुने गरेका छन्।
विश्व मस्तिष्कघात दिवसका अवसरमा ‘हरेक मिनेट महत्वपूर्ण हुन्छ’ भन्ने सन्देशसहित यस रोगबारे जनचेतना फैलाउने प्रयास भइरहेको छ। समयमै उपचार हुन नसके मस्तिष्कघातले गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउनुका साथै ज्यानसमेत लिन सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।मस्तिष्कको कुनै भागमा रगतको प्रवाह अवरुद्ध हुँदा वा मस्तिष्कभित्र रक्तस्राव हुँदा मस्तिष्कघात हुन सक्छ। यसका कारण मस्तिष्कमा अक्सिजन र आवश्यक पोषक तत्त्व पुग्न नसक्दा मस्तिष्कका कोषिकामा क्षति पुग्ने गर्छ।
नेपालमा मस्तिष्कघातको अवस्था अध्ययन गर्न तथा यसको उपचार र रोकथामका लागि पहल गर्ने उद्देश्यले सन् २०१७ मा नेपाल पक्षघात सङ्घ स्थापना गरिएको थियो। सङ्घले अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्दै मस्तिष्कघातको उपचार र व्यवस्थापनमा काम गर्दै आएको छ।डा। पौडेलका अनुसार मस्तिष्कघातका कारण धेरै मानिसले अकालमै ज्यान गुमाउनुपरेको छ। यस समस्यालाई न्यूनीकरण गर्न सरकारले प्रभावकारी नीति, उपचार सेवा र जनचेतनामूलक कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको उनले बताए।
विश्वभर प्रत्येक वर्ष करिब एक करोड २० लाख मानिस मस्तिष्कघातबाट प्रभावित हुने गरेको तथ्यसमेत उनले उल्लेख गरे। नेपालमा पनि मस्तिष्कघातबाट हुने मृत्यु तथा अपाङ्गताको जोखिम कम गर्न समयमै पहिचान र उपचारमा जोड दिनुपर्ने उनको भनाइ छ। उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपन, धूमपान, शारीरिक गतिविधिको कमी, असन्तुलित खानपान तथा मुटुको चालमा गडबडी हुनु मस्तिष्कघातका प्रमुख जोखिम कारक हुन्। यस्ता समस्यालाई नियन्त्रणमा राख्न सके मस्तिष्कघातको जोखिम घटाउन सकिने स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू बताउँछन्।
अचानक शरीरको सन्तुलन बिग्रनु, अनुहारको एक भाग बाङ्गिनु, हातखुट्टा कमजोर हुनु, बोली लरबराउनु वा आँखाको दृष्टिमा अचानक समस्या देखिनु मस्तिष्कघातका सम्भावित लक्षण हुन्। यस्ता लक्षण देखिएमा समय खेर नफाली तुरुन्तै अस्पताल पुग्नुपर्छ। मस्तिष्कघातको उपचारमा समय अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने भएकाले लक्षण सुरु भएको समय टिपोट गर्नु र तत्काल आकस्मिक स्वास्थ्य सेवा लिनु आवश्यक हुन्छ।
मस्तिष्कघातको प्रकार र अवस्थाअनुसार औषधि वा अन्य उपचार विधि अपनाइन्छ। उपचारपछि बिरामीको शारीरिक क्षमता सुधार गर्न फिजियोथेरापी तथा पुनःस्थापनासम्बन्धी सेवा पनि आवश्यक पर्न सक्छ। समयमै उपचार, जोखिम कारकको नियन्त्रण र जनचेतना विस्तार गर्न सके मस्तिष्कघातबाट हुने मृत्यु तथा दीर्घकालीन अपाङ्गताको जोखिम कम गर्न सकिन्छ। त्यसैले यस रोगको रोकथाम र उपचारलाई स्वास्थ्य सेवाको महत्वपूर्ण प्राथमिकताका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ।