काठमाडौं। तिहार नजिकिएसँगै सुनचाँदीका सिक्का खरिद गर्ने सर्वसाधारणको चहलपहल बढेको छ। हरेक वर्ष तिहारको समयमा सुनचाँदीका सिक्का खरिद गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले तिहारलाई लक्षित गर्दै सुनका असर्फी र चाँदीका मेडालियन बिक्री खुला गरेपछि बबरमहलस्थित टक्सार महाशाखा अगाडि बिहानैदेखि खरिदकर्ताको लामो लाइन लागेको छ। तर, आखिर किन तिहारमा यस्ता सिक्काप्रति मानिसहरूको आकर्षण बढ्छ ? यसको सम्बन्ध धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा, आर्थिक सुरक्षा र भविष्यका लागि सम्पत्ति सञ्चय गर्ने सोचसँग जोडिएको छ।
१. लक्ष्मीको प्रतीक मानिने विश्वास
नेपाली समाजमा तिहारलाई धनधान्य र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजा गर्ने विशेष पर्वका रूपमा लिइन्छ। लक्ष्मीपूजाका दिन घरमा रहेका धनसम्पत्ति, गरगहना र नगदसँगै सुनचाँदीका सिक्का राखेर पूजा गर्ने चलन छ। सुनचाँदीलाई पवित्र र शुभ धातु मानिने भएकाले पनि यस्ता सिक्काको धार्मिक महत्त्व बढी छ। धेरैले सिक्कालाई लक्ष्मीको प्रतीकका रूपमा घरमा राख्ने र पूजाआजा गर्ने गर्छन्।
२. धन र समृद्धि भित्रिने धार्मिक मान्यता
तिहारमा विशेषगरी धनतेरसका दिन सुन, चाँदी तथा अन्य धातुका सामग्री खरिद गर्ने परम्परा छ। नयाँ वस्तु घरमा भित्र्याउँदा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। यही मान्यताका कारण तिहारको समयमा सुनचाँदीका सिक्का खरिद गर्नेहरूको संख्या बढ्ने गरेको छ।
३. बचत र सम्पत्ति जोड्ने माध्यम
धार्मिक महत्त्वसँगै सुनचाँदीका सिक्कालाई बचतको माध्यमका रूपमा पनि लिने गरिन्छ। आवश्यक परेको समयमा बिक्री गर्न वा साट्न सकिने भएकाले धेरैले यस्ता सिक्कालाई सम्पत्तिका रूपमा सुरक्षित राख्छन्। विशेषगरी सुनको मूल्य भविष्यमा बढ्न सक्ने अपेक्षाले पनि मानिसहरू यसतर्फ आकर्षित हुने गरेका छन्। यद्यपि सुनचाँदीको मूल्यमा उतारचढाव भइरहने भएकाले यसबाट निश्चित नाफा हुने ग्यारेन्टी हुँदैन।
४. राष्ट्र बैंकको आधिकारिक सिक्काप्रतिको भरोसा
नेपाल राष्ट्र बैंकबाट बिक्री हुने सुनचाँदीका सिक्काप्रति सर्वसाधारणको विश्वास पनि आकर्षणको अर्को कारण हो। आधिकारिक रूपमा बिक्री हुने सिक्काको तौल, धातु र गुणस्तरबारे विश्वसनीयता रहने अपेक्षाले धेरैले राष्ट्र बैंकबाटै खरिद गर्न रुचाउँछन्। बजारमा सुनचाँदी खरिद गर्दा शुद्धता र तौलका विषयमा हुन सक्ने आशंकाभन्दा आधिकारिक स्रोतबाट सिक्का लिनु सुरक्षित विकल्प ठान्नेहरू पनि छन्।
५. उपहार र संकलन गर्ने आकर्षण
सुनचाँदीका सिक्का आफन्त तथा परिवारका सदस्यलाई उपहार दिने चलन पनि छ। कतिपयले छोराछोरीको भविष्यका लागि सुरक्षित राख्छन् भने कतिपयले विशेष अवसरको सम्झनाका रूपमा संकलन गर्छन्। राष्ट्र बैंकले तिहारका अवसरमा निश्चित अवधिमा सिक्का बिक्री गर्ने भएकाले यस्ता सिक्का खरिद गर्नेहरूको आकर्षण थप बढ्ने गरेको छ।
समग्रमा, तिहारमा सुनचाँदीका सिक्काप्रति देखिने मोहलाई आर्थिक मूल्यसँग मात्रै जोडेर हेर्न सकिँदैन। यसमा धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा, समृद्धिको कामना, बचत गर्ने बानी र बहुमूल्य धातुप्रतिको विश्वास एकसाथ जोडिएका छन्।
त्यसैले कसैले लक्ष्मीपूजाका लागि, कसैले भविष्यको बचतका लागि त कसैले उपहार र संकलनका लागि सुनचाँदीका सिक्का खरिद गर्ने गरेका छन्। फरक उद्देश्य भए पनि तिहारमा सुनचाँदीका सिक्का किन्ने परम्पराले नेपाली समाजमा विशेष स्थान बनाएको छ।