भोजपुरको हतुवागढी गाउँपालिका होम्ताङका स्थानीयले परम्परागत पुख्र्यौंली पेसा बाँसको नाङ्लो बुनेर मनग्य आम्दानी गर्दै आएका छन्। अहिले होम्ताङवासीको भरपर्दो आम्दानीको स्रोत नै नाङ्लो बनेको हो।
हतुवागढी–६ लङ्खाका ७५, विथारा एक सय ६५, लुम्बुवा एक सय ३५ तथा हतुवागढी–५ सोया गाउँका करिब ४० परिवारले व्यावसायिक रुपमा नाङ्लो बुन्दै आएका छन्। हतुवागढी–६ का नाङ्लो व्यवसायी राजेन्द्र राई विशेष गरेर नाङ्लो भदौ, असोज र कात्तिक महिनामा सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने गरेको बताउँछन्। दसैँ, तिहार, छठलगायत पर्वका अवसरमा नाङ्लोको बढी माग हुने गरेको उनको भनाइ छ।
यहाँ उत्पादन भएको नाङ्लो बिक्रीका लागि जिल्ला बाहिर पठाउने गरिएको छ। महिनामा १८ हजारदेखि २० हजारसम्म नाङ्लो बजारमा पठाउने गरेको राईले बताए। एउटा नाङ्लो औसतमा एक सयदेखि रु एक सय ५० सम्ममा खरिद बिक्री हुने गरेको उनको भनाई छ।
‘हाम्रो गाउँका अधिकांशले नाङ्लो बुन्दै आएका छन्’, व्यवसायी राईले भने, ‘हाम्रो आम्दानीको मुख्य स्रोत नाङ्लो हो। सबै जना मिलेर यहाँ उत्पादन भएको नाङ्लो सङ्कलन गरेर बाहिरका बजारमा पठाउँछौँ। सरदरमा एक महिनामा १९ हजारदेखि २१ हजारसम्म नाङ्लो बजारमा पठाउने गरेका छौँ।’ मासिक २१ लाख बराबरको नाङ्लो बिक्री हुने गरेको छ।
गाउँमा नाङ्लो बिक्रीबाट वार्षिक रुपमा दुई करोडदेखि दुई करोड ५० लाखको हाराहारीमा रकम भित्रिने गरेको बताए। यहाँका एउटा परिवारले मासिक रुपमा न्यूनतम एक सय ५० देखि अधिकतम तीन सय वटासम्म नाङ्लो उत्पादन गर्दै आएका छन्।
चाडबाडका समयमा सबैभन्दा बढी नाङ्लोको माग हुन्छ। यहाँ बनाइएको नाङ्लो धरान विराटनगर इटहरीलगायत सहरमा बिक्री हुन्छ। चाडबाडका समयमा नाङ्लोको माग बढी हुन्छ। नाङ्लो व्यवसायी प्रकाश राई यसलाई थप व्यवसायिक बनाउन स्थानीय सरकारले ध्यान दिन आवश्यक रहेको बताउँछन्।
नाङ्लो बुनेर घर खर्च चलाउँदै आउनुभएका पूजा राईले आफ्ना घरका सबैजनाले नाङ्लो बुन्ने गरेको बताए। एक महिनामा एक सय ५० नाङ्लो बुन्ने गरेको उनले बताए। नाङ्लो बिक्रीबाट वार्षिक दुई लाखदेखि तीन लाखसम्म आम्दानी हुने गरेको उनको भनाइ छ।
‘नाङ्लो घरबाटै रु एक सय १० मा बिक्री हुन्छ’, उनले भने- ‘हामी घरका सबै सदस्य मिलेर नाङ्लो बुन्छौँ, आम्दानीको स्रोत नै यही हो । खेतबारी थोरै छ। प्रायः सबैले व्यावसायिक रुपमा नाङ्लो बुन्दै आएका छौँ।’-रासस