कर्णालीबाट चौलागाईंको प्रतिनिधित्व

वर्तमान सरकारको मन्त्रिपरिषदमा कर्णाली प्रदेशबाट प्रतिनिधित्व गर्दै माधव चौलागार्इं मन्त्री बनेका छन् । प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले शुक्रबार उनलाई वन तथा वातावरण मन्त्रीमा नियुक्त गरेकी छन् । उनी जुम्लाका हुन् । जुम्लाको इतिहासमा त उनले दशकौंपछि जिल्लाबाट मन्त्रीका रुपमा केन्द्र सरकारमा प्रतिनिधित्व गरेका हुन् । २०२५ साललमा हरिश्चन्द्र महत जुम्लाबाट सहायक कृषिमन्त्री बनेका थिए । त्यसयता केन्द्र सरकारमा जुम्लाबाट मन्त्रीका रुपमा प्रतिनिधित्व हुन सकेको थिएन ।
भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी आन्दोलनपछि गठन भएको कार्की नेतृत्वको वर्तमान सरकारमा कर्णालीको सहभागिता यसअघि पनि गराउन खोजिएको थियो । यसअघि कर्णालीबाट दुई जनाको नाम अहिलेको मन्त्रिपरिषदमा समावेश गराउन सिफारिस भएको थियो । हुम्लाकी टासी ल्हाजोम र दैलेखका खगेन्द्र सुनारको नाम मन्त्रीका लागि सिफारिस भएको थियो । उनीहरु दुवै जना विवादमा आएपछि अन्तिम अवस्थामा नाम काटिएको थियो । शुक्रबार भने माधव चौलागाई निर्विवाद मन्त्रीमा नियुक्त भएका छन् ।
को हुन् कर्णालीबाट प्रतिनिधित्व गर्ने चौलागाईं ?
मुख्य पेशाका रुपमा उनी जनस्वास्थ्यविद् हुन् । यसका अलावा उनी लेखन तथा सिर्जनाका माध्यमबाट समाजमा योग्दान पु¥याउने प्रयास गरिरहेका छन् । केही समयअघि निकै चर्चा पाएको एउटा गीत थियो– ‘मान्ठ हुँ म माण्ठ’ । सिस्नुपानी नेपालको कार्यक्रममा प्रस्तुत भएको यो गीत केही समय धेरैको मस्तिष्कमा बस्यो । सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बन्यो । यही गीतका सर्जक हुन् माधव चौलागाईं । उनी समसामयिक र ऐतिहासिक विषयमा आफ्ना लेखमार्फत् कर्णाली चिनाउँदै आएका लेखक पनि हुन्। उनको ‘सपादलक्ष कर्णाली’ किताब पनि प्रकाशित छ । विशेषगरि माथिल्लो कर्णालीको इतिहास समेटिएको यही किताबमा उनले ‘माण्ठ हुँ म माण्ठ’ गीत समावेश गरेका थिए ।
चौलागाईंले कक्षा १२ सम्मको पढाइ जुम्लामै पूरा गरेका थिए । त्यसपछि उनी स्नातक पढ्न सुर्खेत आएका थिए । छात्रवृत्तिमा स्नातकोत्तर पढ्न उनी थाइल्यान्डको बैंकक गए । त्यहाँ उनले जनस्वास्थ्य विषयमा स्नातकोत्तर गरे । थाइल्यान्डबाट स्नातकोत्तर तहको पढाइ पूरा गरेर नेपाल आएपछि सोही क्षेत्रमा उनले कर्णालीका लागि काम गरे । उनले मानवशास्त्रमा एमफिल गरेका छन् र विद्यावारिधिको तयारीमा छन् । उनी आफ्नो परिवारमा पहिलो साक्षर व्यक्तिसमेत हुन् । उनकी आमा मनोशोभा चौलागाईंले प्रौढ शिक्षाबाट आफ्नो नाम लेख्न सिकेकी थिईन् । छोरा माधव परिवारको पहिलो साक्षर व्यक्ति बने ।
‘जुम्लाबाट अन्यत्र पढ्न जाँदा सुरुमा त मलाई झट्का लागेजस्तो हुन्थ्यो, म मानिसहरुसँग बोल्दिन पनि थिएँ । नेपालका साथीहरुले त मलाई जुम्ली भनेर होच्याउँथे । बिस्तारै सबै डर र होच्याउने कुराबाट म माथि उठ्दै गएँ,’ चौलागाईंले केही समयअघि एउटा अन्तरवार्तामा भनेका थिए, ‘कर्णाली कति अगाडि र पछाडि छ भन्ने कुरा यहाँका मानिस कतै पुग्दा उसको आत्मसम्मान कहाँ छ र उसलाई कत्तिको साहस आइरहेको छ भन्नेले पनि निर्धारण गर्छ होला ।’
कर्णाली पछाडि पर्नुका पछाडि ऐतिहासिक, भौगोलिकदेखि महामारी, द्वन्द्व, भूकम्पसँगै सरकारको बेवास्ता र अवहेलना पनि एक मुख्य कारणका रुपमा रहेको उनको बुझाइ छ । उनी धारणा छ, ‘यदि कुनै दौडमा नेपाल सहभागी छ भने कर्णालीलाई अलग पारेर सफल हुनै सकिँदैन, कर्णालीको समय धिमा छ भने नेपालको समय छिटो हुँदैन र कर्णालीको समय छिटो बनाउनु भनेको नेपालको समय पनि छिटो बनाउनु हो ।’ कर्णालीलाई विशेष चासो दिएर त्यसको विकासमा जोड दिने हो भने समग्र देशकै गति बढ्ने उनी बताउँछन् ।
र्चालागाईं कर्णालीको धिमा गति छिटो बनाउन सकारात्मक विभेद आवश्यक रहेको बुझ्छन् । उनी कर्णालीलाई विशेष आरक्षणको आवश्यकता भएको औंल्याउँछन् । यो सँगसँगै कर्णालीको इतिहास पनि कर्णालीकै मान्छेले लेख्नुपर्छ भन्ने उनी ठान्छन् । यी विषयको चर्चा चौलागाईंले आफ्नो किताब ‘सपादलक्ष कर्णाली’ मा पनि गरेका छन् । उनको ‘सपादलक्ष कर्णाली’ कर्णालीको इतिहासलाई सही तरिकाले देखाउने प्रयास हो । यो किताबले सुरुमा त कर्णालीलाई चिनाउन सहायता गर्छ । कर्णालीलाई आलोचनात्मक दृष्टिले हेर्ने वातावरण पनि सिर्जना गर्छ । कर्णालीका मानिसले यो किताब पढ्ने हो भने उनीहरुले आफ्नो ठाउँमा भएका अनन्त सम्भावनालाई महसुश गर्छन् ।
माधव सुर्खेतमा बर्षेनि हुने ‘कर्णाली उत्सव ः कुडा कर्णालीका’ मा सुरुवातदेखि नै सक्रिय छन् । कर्णाली उत्सव समसामयिक विषय र व्यक्तित्वलाई बहसका माध्यमबाट चिन्ने र चिनाउने एक प्रयास हो । जुन ६ बर्षदेखि निरन्तर चलिरहेको छ । यो बर्ष सातौं संस्करण हुँदैछ । यसका अलावा उनले हरित र साइकल अभियानमा पनि योग्दान गरेका छन् ।
चौलागाईं सधैं पिछडिएको र अभावमा रहेको ठाउँ भनेर चिन्ने, पछि परेको ठाउँलाईसमेत कर्णालीको ‘बिम्ब’ दिनेहरुका नगरमा यो बिम्बलाई सकारात्मक बनाउने अभियानमा छन् । ‘कर्णालीको युग अब डरलाग्दो नभई जुर्मुराएको युग हो भन्नेमा म विश्वस्त छु ।’ उनी भन्छन् ।