प्रतिनिधि सभा निर्वाचन–२०८२ः कर्णालीमा गत निर्वाचनको अङ्क गणित

फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका लागि कर्णालीबाट पुराना र नयाँ राजनीतिक दलहरु चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् । नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा), राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा), राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) लगायतका दलहरुले निर्वाचनमा भाग लिंदैछन् । जेन–जी आन्दोलपछि विकसित राजनीतिक परिस्थितिले २०८४ मा हुनुपर्ने यो निर्वाचन अहिले हुँदैछ । अहिलेको निर्वाचनको नतिजा कस्तो आउँछ भन्ने आम चासो छ ।
विगतका निर्वाचनहरुमा चुनावी गठबन्धन गरी दल र उम्मेदवारलाइ पाखा लगाउने परिस्थिति यो चुनावमा छैन । अहिले दलहरु एक्लाएक्लै चुनवाी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएकाले विगतका भन्दा नतिजा फरक आउने देखिन्छ । कर्णालीको सन्दर्भमा भने विगतका निर्वाचनमा जस्तो प्रमुख राजनीतिक दलमध्ये एउटा दल शून्य अवस्थामा पुग्ने परिस्थिति अहिलेको चुनावमा नहुन सक्छ । कर्णालीमा विशेष गरी कांग्रेस, एमाले र नेकपाबीच मुख्य प्रतिस्पर्धा हुने देखिन्छ । यसपटक रास्वपाले पनि पुराना दललाई चुनौती दिन सक्ने अड्कल गरिएको छ । अहिलेको निर्वाचनलाई यसअघिका निर्वाचनको अङ्क गणितलाइ आधार मानेर हेर्दा काँग्रेस, एमाले र नेकपा (साविक माओवादी केन्द्र) का उम्मेदवारहरु मिश्रित रुपमा चुनिने देखिन्छ ।
२०७९ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा तत्कालिन नेकपा माओवादी केन्द्र, नेकपा एकिकृत समाजवादी र नेपाली कांग्रेस मिलेर बनेको गठवन्धन र नेकपा एमालेबीच मुख्य प्रतिस्पर्धा भएको थियो । गठवन्धनका कारण एमालेले प्रतिनिधिसभा प्रत्यक्षतर्फका कर्णालीका १२ वटै सिट गुमाउनुपरेको थियो । २०७४ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा एमाले र तत्कालिन नेकपा माओवादी केन्द्रबीचको चुनावी गठवन्धनका कारण नेपाली कांग्रेसले १२ वटै सिट गुमाएको थियो ।
तर, यस पटक भने यीनै दलहरु एक्लाएक्लै चुनावी मैदानमा छन् । कर्णालीमा दुई चुनावमा फरक–फरक दलबीच गठवन्धन भएर कुनै एक दल सून्य हुने अवस्था यस पटक नआउने देखिन्छ । विगतका दुई निर्वाचनमा गठबन्धन गरेका यी दलले योपटक आ–आफ्ना स्पष्ट जनाधार प्रस्तुत गर्नेछन् । अहिले वाम एकतापछि चुनावमा होमिएको नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीभित्रको घटक साविक नेकपा माओवादी केन्द्रले कर्णालीलाई आफ्नो जनाधार ठान्छ । यो निर्वाचनमा अघिल्लो निर्वाचनबाट प्रतिनिधिसभातर्फ एक सिट प्रत्यक्ष जितेको राप्रपा र समानुपातिकतर्फ एक सिट पाएको रास्वापा पनि चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन् ।
यस्तो थियो गत निर्वाचनको अङ्क गणित
२०७९ मा कांग्रेस–माओवादी र समाजवादीबीचको गठवन्धनका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका प्रकाश ज्वाला सल्यानबाट विजयी भएका थिए । तत्कालिन समाजवादीका उनले ३५ हजार ७०७ मत प्राप्त गरेका थिए । उतिबेला पुतली चिन्हबाट स्वतन्त्र चुनाव लडेका राजेन्द्रबहादुर शाहले १९ हजार ७९२ मत ल्याउँदा एमालेका राजेन्द्रवीर रायले १ हजार ३३९ मत पाएका थिए । डोल्पामा कांग्रेस–माओवादीको गठवन्धनबाट उम्मेदवार बनेका साविक नेकपा (एस) का उम्मेदवार धनबहादुर बुढाले ११ हजार २९२ मत प्राप्त गरी विजयी हुँदा एमालेका गणेशबहादुर शाहीले ५ हजार ५०५ मत ल्याएर पराजित भएका थिए । मुगुबाट कांग्रेसका ऐनबहादुर शाहीले १४ हजार ७०६ मत प्राप्त गर्दा एमालेका राजबहादुर कार्कीले १० हजार सात १० मत प्राप्त गरी पराजित भएका थिए ।
गठवन्धनमा माओवादीको भागमा परेको हुम्लाबाट छिरिङ डम्डुल लामाले १४ हजार ३७१ मत प्राप्त गरी विजयी भएका थिए । उनका प्रतिद्वन्द्वि एमालेका दल रावलले ९ हजार ५१६ मत प्राप्त गरेका थिए । २०७९को चुनावमा गठवन्धनलाई चुनौति दिँदै राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का ज्ञानबहादुर शाही (ज्ञानेन्द्र) दोब्बर मतान्तरले विजयी भएका थिए । उनले गठवन्धनका तर्फबाट उम्मेदवार बनेकी माओवादीकी गोमा गौतम कँुवरलाई हराएका थिए । कँुवरले ११ हजार ९५९ मत प्राप्त गर्दा एमालेका रतननाथ योगीले ६ हजार ५२८ मत प्राप्त गरेका थिए । शाही यस पटकको निर्वाचनमा पनि राप्रपाका तर्फबाट जुम्लामा उम्मेदवार छन् । कालीकोटबाट २३ हजार ७२७ मत ल्याएर गठवन्धनका तर्फबाट माओवादीका मेहन्द्रबहादुर शाही विजयी हुँदा एमालेका नगिन्द्र शाहीले १६ हजार ७१८ मत प्राप्त गरेका थिए । यी दुवै जना अहिलेको निर्वाचनमा पनि प्रतिस्पर्धीका रुपमा उभिएका छन् ।
दुई निर्वाचन क्षेत्र रहेको दैलेख–१ बाट कांग्रेसका दिक्पालकुमार शाही २० हजार १८३ मत प्राप्त गरी विजयी भएका थिए । उनका प्रतिद्वन्द्वि एमालेका लक्ष्मीप्रसाद पोखरेलले २० हजार १६ मत प्राप्त गरेका थिए । यस पटक पनि शाही र पोखरेल चुनावी मैदानमा छन् । यस्तै, दैलेख–२ बाट समाजवादीका अम्मरबहादुर थापा १८ हजार २९७ मतले विजयी हुँदा एमालेका रविन्द्रराज शर्माले १७ हजार ४४५ मत प्राप्त गरी पराजित भएका थिए । थापा र शर्मा पनि आगामी निर्वाचनमा उम्मेदवार छन् ।
जाजरकोटमा गठवन्धनका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका माओवादीका शक्तिबहादुर बस्नेतले ३४ हजार १५१ मत ल्याएर विजयी हुँदा एमालेका निरजप्रसाद आचार्यले २५ हजार १२० मत प्राप्त गरेका थिए । बस्नेत पुनः उम्मेदवार बनेका छन् । उनका प्रतिद्वन्द्वी काँग्रेसका खडक बहादुर बुढा र एमालेका डम्बर सिंह छन् । रुकुम पश्चिमबाट तत्कालिन माओवादीबाट जनार्दन शर्मा निर्वाचित भएका थिए । शर्माले ३९ हजार ५४९ मत प्राप्त गरी विजयी हुँदा एमालेका नन्दराम देवकोटाले १२ हजार ९६१ मत प्राप्त गरेका थिए ।
यस्तै, दुई निर्वाचन क्षेत्र रहेको सुर्खेत–१ बाट गठवन्धनका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका कांग्रेसका पूर्णबहादुर खड्का विजयी भएका थिए । उनले ४२ हजार ६०७ मत प्राप्त गर्दा एमालेका ध्रुवकुुमार शाहीले ३० हजार ९८८ मत प्राप्त गरी पराजित बनेका थिए । शाही यस पटक पनि आगामी निर्वाचनमा उम्मेदवार बनेका छन् । शाहीसँग अहिले पूर्णबहादुरका भाई विष्णु बहादुर खड्का काँग्रेसबाट उम्मेदवार छन् ।
विगतका गठबन्धनसहितको नतिजालाई छोडेर यो पटक कर्णालीमा ठूला दलहरुको एकल प्रतिस्पर्धालाई २०७० सालसम्मको नतिजासँग तुलना गर्न सकिन्छ । यसरी तुलना गर्दा अहिलेको निर्वाचनमा रुकुम पश्चिम, जाजरकोट, कालीकोटमा नेकपाका उम्मेदवार प्रतिनिधि सभा सदस्य चुनिन सक्छन् । किन भने यी जिल्लामा साविक माओवादी केन्द्रले पकड राखेको क्षेत्र छन् । दैलेखका दुई निर्वाचन क्षेत्र, सल्यान, डोल्पा र मुगुमा एमालेका उम्मेदवार चुनिन सक्छन् । सुर्खेतका दुइ निर्वाचन क्षेत्र, जुम्ला, हुम्लामा काँग्रेसका उम्मेदवार चुनिन सक्छन् । यद्यपि विगतका चुनावको आधारमा यकिन आँकडा भने निकाल्न सकिँदैन ।