कर्णाली प्रदेशमा यस वर्ष सार्वजनिक भएको माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसइई) को नतिजाले सकारात्मक सन्देश दिएको छ । विगत लामो समयदेखि कमजोर शैक्षिक अवस्था, न्यून उत्तीर्ण प्रतिशत र कमजोर सिकाइ उपलब्धिका कारण चर्चामा रहने कर्णालीले यस पटक केही आशा जगाउने परिणाम प्रस्तुत गरेको छ । विशेषगरी रुकुम पश्चिम, मुगु, कालिकोट, सल्यान र जुम्लाजस्ता जिल्लाले उल्लेखनीय सुधार गरेका छन् । रुकुम पश्चिमले ७९.३४ प्रतिशत उत्तीर्ण दर हासिल गरेर प्रदेशमै उत्कृष्ट स्थान बनाएको छ । मुगु र कालिकोटले पनि राष्ट्रिय औसत नजिक पुग्ने गरी प्रगति गरेका छन् । विगतमा अत्यन्त कमजोर मानिने हिमाली जिल्लामा समेत सुधार देखिनु उत्साहजनक पक्ष हो । यसले स्थानीय तह, विद्यालय प्रशासन, शिक्षक तथा अभिभावकले पछिल्ला वर्षहरूमा शिक्षा सुधारका लागि देखाएको सक्रियता प्रभावकारी हुन थालेको देखाउँछ ।
तर यो सुधारलाई पूर्ण सफलताको रूपमा व्याख्या गर्ने अवस्था अझै बनेको छैन । कर्णाली अझै राष्ट्रिय औसतभन्दा तल छ । राष्ट्रिय स्तरमा ६५ प्रतिशतभन्दा बढी विद्यार्थी उत्तीर्ण हुँदा कर्णाली ५९ प्रतिशतमा सीमित हुनु प्रदेशको शिक्षा प्रणालीमा अझै धेरै कमजोरी रहेको संकेत हो । अझ दैलेखजस्तो जिल्लामा केवल ३१.८२ प्रतिशत विद्यार्थी मात्र उत्तीर्ण हुनु गम्भीर चिन्ताको विषय हो । प्रदेश राजधानी रहेको सुर्खेतले समेत अपेक्षाअनुसार परिणाम ल्याउन नसक्नुले शिक्षा क्षेत्रमा संरचनागत समस्या अझै कायम रहेको स्पष्ट पार्छ ।
कर्णालीको शैक्षिक चुनौती केवल परीक्षा परिणामसँग मात्र जोडिएको छैन । यहाँको भौगोलिक विकटता, शिक्षक अभाव, विद्यालय पूर्वाधारको कमजोरी, समयमै पाठ्यपुस्तक नपुग्ने समस्या, गरिबी र नियमित पठनपाठनमा हुने अवरोधले दीर्घकालीन असर पारिरहेका छन् । कतिपय विद्यालयमा विषयगत शिक्षकको अभाव अझै गम्भीर छ । विज्ञान, गणित र अंग्रेजी विषयमा दक्ष शिक्षक नहुँदा विद्यार्थीको सिकाइ कमजोर हुने गरेको छ । दुर्गम क्षेत्रमा विद्यालय पुग्नै घण्टौँ हिँड्नुपर्ने अवस्था अझै अन्त्य भएको छैन ।
यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा विद्यालय अनुगमन, अतिरिक्त कक्षा सञ्चालन, शिक्षक व्यवस्थापन तथा विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धिमा केन्द्रित कार्यक्रम सञ्चालन भएपछि केही
सकारात्मक परिणाम देखिन थालेका छन् । यसले देखाउँछ कि यदि राज्यले निरन्तर लगानी र प्रभावकारी व्यवस्थापन गर्न सके कर्णालीको शिक्षा क्षेत्र सुधार्न असम्भव छैन । तर अहिलेको सुधारलाई स्थायी उपलब्धिमा बदल्न दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ । यस वर्षको एसइई नतिजाले आशाको झिल्को देखाएको छ, तर त्यो झिल्कोलाई स्थायी उज्यालोमा बदल्न निरन्तर प्रयास आवश्यक छ । राज्यले शिक्षा क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रतिबद्धता र प्रभावकारी कार्यान्वयन देखाउन सके मात्र कर्णालीका विद्यार्थीले समान अवसर र गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्न सक्नेछन् ।